Εκεί όπου κάποτε συσσωρευόταν λιγνίτης για να τροφοδοτήσει τους ηλεκτρικούς σταθμούς της περιοχής, η ΔΕΗ σχεδιάζει να κατασκευάσει ένα από τα μεγαλύτερα data centers της Ευρώπης.
Στην κεντρική πλατεία της Κοζάνης συναντά κανείς ό,τι θα περίμενε από μία μικρή ελληνική πόλη: μία εκκλησία, το δημαρχείο και μία σειρά από ταβέρνες και καφέ. Τίποτα δεν μαρτυρά ότι η πόλη αυτή βρίσκεται στη «καρδιά» μίας νέας μετάβασης που αποτελεί σημαντικό διακύβευμα για την Ελλάδα, σύμφωνα με το -.
- Δυτική Μακεδονία: Από την απολιγνιτοποίηση στη πράσινη μετάβαση – Το επενδυτικό σχέδιο της ΔΕΗ
Όπως αναφέρει το δημοσίευμα, εκεί όπου κάποτε συσσωρευόταν λιγνίτης για να τροφοδοτήσει τους ηλεκτρικούς σταθμούς της περιοχής, η ΔΕΗ σχεδιάζει να κατασκευάσει ένα από τα μεγαλύτερα data centers της Ευρώπης. Πρόκειται για μέρος μίας συνολικής επένδυσης σχεδόν 5,8 δισ. ευρώ που στοχεύει να μετατρέψει την πρώην λιγνιτοπαραγωγό περιοχή σε κόμβο τεχνολογίας και καθαρής ενέργειας.
Στην Κοζάνη, το συγκεκριμένο έργο αντιμετωπίζεται ως «σανίδα σωτηρίας», ως ένα τεστ για το κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί να αναπτύξει τέτοιες υποδομές σε μία περιοχή που μπορεί πράγματι να καλοσωρίσει ένα data center αλλά και της εμπιστοσύνης προς την κυβέρνηση ενόψει των εκλογών που αναμένονται την επόμενη άνοιξη. Τα data centers έχουν προκαλέσει αντιδράσεις σε περιοχές από το Σακραμέντο έως τη Σκωτία, καθώς οι επικριτές τους υποστηρίζουν ότι απαιτούν μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και νερού και καταλαμβάνουν σημαντικές εκτάσεις γης.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει επενδύσει πολιτικά στην περιφερειακή αναγέννηση της Κοζάνης και της Δυτικής Μακεδονίας. Πέρα από τις ελπίδες μίας από τις φτωχότερες περιφέρειες της Ελλάδας, το σχέδιο συνδέεται και με την ανασύνταξη της ΔΕΗ, η οποία άντλησε φέτος κεφάλαια από τις χρηματιστηριακές αγορές.
Η εταιρεία, βασικός μέτοχος της οποίας είναι το ελληνικό Δημόσιο, αντιπροσωπεύει περίπου το 40% της οικονομικής παραγωγής της Δυτικής Μακεδονίας και ο στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτής θα αντικατασταθεί από νέα οικονομική δραστηριότητα.
«Το σημαντικότερο είναι να δώσουμε προοπτική στην περιοχή», λέει ο Θεόδωρος Πιλαλίδης, συνταξιούχος από την Κοζάνη, ο οποίος εργάστηκε επί 33 χρόνια στα λιγνιτωρυχεία της ΔΕΗ. «Αυτό μέχρι στιγμής δεν έχει συμβεί».
Η απολιγνιτοποίηση
Το - σημειώνει, ότι οι κάτοικοι διαμαρτύρονται ότι από τότε που η κυβέρνηση ανακοίνωσε το 2019 την κατάργηση της λιγνιτικής ηλεκτροπαραγωγής, δεν έχουν δημιουργηθεί ακόμη οι θέσεις εργασίας που απαιτούνται για να περιοριστούν οι συνέπειες της μετάβασης. Κατά την επίσκεψή του στην περιοχή τον περασμένο μήνα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε ότι θα δημιουργηθούν περισσότερες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας, υποσχόμενος ότι η κυβέρνηση θα «κινητοποιήσει όλους τους διαθέσιμους ευρωπαϊκούς πόρους», ώστε να στηρίξει τη Δυτική Μακεδονία σε αυτή τη «δύσκολη μετάβαση».
Στο μεταξύ, ο λιγνιτικός σταθμός του Αγίου Δημητρίου, περίπου 18 χιλιόμετρα από την Κοζάνη, έχει σταματήσει να λειτουργεί, έπειτα από σταδιακή διαδικασία απόσυρσης. Σύμφωνα με τη ΔΕΗ, στον σταθμό παραμένουν πλέον 58 εργαζόμενοι, από 420 στις αρχές του έτους.
Η εξόρυξη λιγνίτη έχει σχεδόν ολοκληρωθεί. Όσες ποσότητες εξακολουθούν να εξορύσσονται κατευθύνονται στον άλλο μεγάλο σταθμό της περιοχής, την Πτολεμαΐδα 5, η οποία πρόκειται να σταματήσει να χρησιμοποιεί λιγνίτη έως το τέλος του έτους.
Ο δήμαρχος Κοζάνης, Γιάννης Κοκκαλιάρης, χαιρέτισε τα σχέδια για το data center και τα έργα ενέργειας στην περιοχή. Την ίδια στιγμή, όμως, εξέφρασε αμφιβολίες για το αν θα μπορέσουν να αντισταθμίσουν τις απώλειες θέσεων εργασίας.
«Κανείς δεν λέει ότι οι μονάδες δεν πρέπει να κλείσουν. Πρέπει όμως να μας πουν με ακρίβεια τι θα συμβεί την επόμενη ημέρα στην περιοχή μας», δήλωσε σε συνέντευξή του στο γραφείο του τον Ιούλιο, πριν από την επίσκεψη του πρωθυπουργού. «Αν υπήρχε μια αντίστοιχη δραστηριότητα, περιβαλλοντικά καλύτερη, με 3.000 εργαζομένους και ίδιους ή παρόμοιους μισθούς, δεν θα υπήρχε κανένα πρόβλημα».
Η Κοζάνη είναι κατεξοχήν μία πόλη της ΔΕΗ. Όλοι σχεδόν γνωρίζουν κάποιον που εργάζεται εκεί ή κάποιον συγγενή εργαζομένου, αναφέρει το -. Στο αποκορύφωμα της δραστηριότητας, το 2010, η ΔΕΗ απασχολούσε περίπου 5.500 εργαζομένους στη Δυτική Μακεδονία.
Η περιοχή είναι επίσης γνωστή για την παραγωγή κρόκου, όμως ο συγκεκριμένος κλάδος απασχολεί ένα μικρό μόνο μέρος του εργατικού δυναμικού.
«Είμαστε έτοιμοι για το επόμενο βήμα», λέει η 50χρονη Παρασκευή Γεωργίου, εργαζόμενη στον σταθμό της Πτολεμαΐδας. Ο πατέρας της εργαζόταν επίσης στη ΔΕΗ και η ίδια βρίσκεται στην εταιρεία από το 2010. «Μέχρι στιγμής, η ΔΕΗ δεν μας έχει δείξει ότι μας έχει εγκαταλείψει ή ότι δεν βρίσκεται στο πλευρό μας ή ότι θα μας αφήσει αντιμέτωπους με ένα αβέβαιο μέλλον».
Οι νέοι εγκαταλείπουν την περιοχή
Λίγα μέτρα μακριά από την πολυσύχναστη κεντρική πλατεία της Κοζάνης, τα κλειστά καταστήματα μαρτυρούν ότι η πόλη έχει γνωρίσει καλύτερες εποχές.
Περίπου 650 από τα συνολικά 1.500 καταστήματα της πόλης έχουν πλέον κλείσει, σύμφωνα με τον Αθανάσιο Δραγατσίκα, πρόεδρο του Εμπορικού Συλλόγου Κοζάνης και ιδιοκτήτη πολυκαταστήματος στο κέντρο. Παράλληλα, οι νέοι εγκαταλείπουν μαζικά την περιοχή.
«Το χειρότερο πράγμα που μπορείς να κάνεις στους ανθρώπους είναι να τους κάνεις να αισθάνονται απελπισία», λέει ο Δραγατσίκαs στον τελευταίο όροφο του πολυκαταστήματός του. «Όλα αυτά τα χρόνια δεν έχουν δει τίποτα, ούτε καν μια μικρή αχτίδα φωτός».
Η κυβέρνηση και η ΔΕΗ υποστηρίζουν ότι αυτό πρόκειται να αλλάξει, καθώς η Ελλάδα προετοιμάζεται να καλύψει την αυξανόμενη ζήτηση για υποδομές τεχνητής νοημοσύνης.
«Πολλαπλασιαστικές επιδράσεις στην οικονομία»
Η ΔΕΗ, της οποίας το μέλλον είχε τεθεί υπό αμφισβήτηση όταν η Ελλάδα αποφάσισε να εγκαταλείψει σταδιακά τον λιγνίτη, σχεδιάζει να αναπτύξει στην Κοζάνη data center ισχύος 300 MW έως το τέλος του 2028, παράλληλα με έργα πράσινης ενέργειας στην περιοχή. Η υποδομή θα μπορεί να επεκταθεί έως και στο 1 GW έως το 2031.
Η ΔΕΗ βρίσκεται ήδη σε διαπραγματεύσεις με τους λεγόμενους hyperscalers, δηλαδή τους μεγάλους διεθνείς παρόχους υποδομών cloud και ψηφιακών υπηρεσιών, προκειμένου να βρεθεί εταιρεία που θα μισθώσει το data center.
Ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα που προβάλλει η ΔΕΗ είναι ότι η ηλεκτροδότηση θα γίνεται μέσω του περιφερειακού ενεργειακού δικτύου της εταιρείας, βάσει μακροπρόθεσμης συμφωνίας αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, χωρίς να επιβαρύνεται το εθνικό δίκτυο. Σύμφωνα με τη ΔΕΗ, το data center αναμένεται να καταναλώνει περίπου το 0,6% της ποσότητας νερού που απαιτούσαν οι λιγνιτικές δραστηριότητες.
Η ζήτηση για data centers στην Ευρώπη αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς, κυρίως λόγω της ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης. Ωστόσο, σύμφωνα με την European Data Centre Association, η ανάπτυξη περιορίζεται ολοένα περισσότερο από τη διαθεσιμότητα ηλεκτρικής ενέργειας και την ετοιμότητα των δικτύων.
Ο αριθμός των data centers παγκοσμίως έχει αυξηθεί από περίπου 500.000 το 2021 σε περίπου 8 εκατομμύρια σήμερα, ενώ η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας από αυτά σχεδόν διπλασιάστηκε την περίοδο 2022-2026.
«Οι πολλαπλασιαστικές επιδράσεις στην οικονομία από τη δημιουργία ενός data center είναι πολύ μεγάλες», λέει ο Αλέξανδρος Σουμελίδης, πρώην διευθυντής ενός από τους σταθμούς της περιοχής, ο οποίος σήμερα επιβλέπει τα αναπτυξιακά έργα της ΔΕΗ στη Δυτική Μακεδονία.
«Πρέπει να αγκαλιάσουμε αυτή τη μεγάλη επένδυση»
Οι κάτοικοι δεν είναι επίσης άγνωστοι στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Για δεκαετίες, είχαν συνηθίσει να ζουν σε έναν τόπο όπου, για μεγάλο μέρος του χρόνου, ο καπνός από την καύση άνθρακα αντικαθιστούσε τα σύννεφα. Αυτό που τους απασχολεί είναι αν θα υπάρξουν θέσεις εργασίας που θα ανακόψουν την έξοδο προς την Αθήνα ή τη Θεσσαλονίκη, τις μεγαλύτερες πόλεις της Ελλάδας, ή προς το εξωτερικό.
«Καλωσορίζουμε κάθε επένδυση που έρχεται εδώ – είναι θέσεις εργασίας», δήλωσε ο Γιάννης Φασίδης πρόεδρος του εργατικού σωματείου της ΔΕΗ «Σπάρτακος». Υποστηρίζει ωστόσο, πως υπάρχει μία προϋπόθεση, κάθε έργο να υλοποιείται με εργαζομένους της ΔΕΗ.
Σήμερα η ΔΕΗ απασχολεί περίπου 1.250 εργαζομένους στην περιοχή. Στην κορύφωση των κατασκευαστικών εργασιών, θα απαιτηθούν περίπου 7.500 εργαζόμενοι, σύμφωνα με τον Σουμελίδη.
Τα έργα αναμένεται να δημιουργήσουν τουλάχιστον 2.200 μόνιμες θέσεις εργασίας. Από αυτές, περίπου 1.500 θα αφορούν τη λειτουργία του data center όταν η ισχύς του φτάσει το 1 GW.
Η μετάβαση έχει παράλληλα στόχο να μετατοπίσει το βάρος της τοπικής οικονομίας προς τις νεοφυείς επιχειρήσεις και τον κλάδο της πληροφορικής.
Επίσης, η ΔΕΗ συνεργάζεται με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας στην Κοζάνη για τη δημιουργία εκπαιδευτικών προγραμμάτων που θα βοηθήσουν τους φοιτητές να γίνουν ειδικοί στους τομείς που θα απαιτήσουν τα νέα έργα. Όπως η εταιρεία δημιούργησε μια δορυφορική οικονομία γύρω από την εξόρυξη λιγνίτη και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, έτσι και η επόμενη θα αναπτυχθεί γύρω από το νέο data center, δήλωσε ο Θεόδωρος Θεοδουλίδης, πρύτανης του πανεπιστημίου.
«Αυτό που λείπει από την περιοχή είναι μια μεγάλη επένδυση που θα αλλάξει την ψυχολογία», δήλωσε ο Θεοδουλίδης, του οποίου ο πατέρας ήταν λιγνιτωρύχος. Πέρα από τα έργα της ΔΕΗ, δεν υπάρχει τίποτα άλλο, «οπότε πρέπει να αγκαλιάσουμε αυτή τη μεγάλη επένδυση».