Σε αναβάθμιση των προοπτικών της ελληνικής οικονομίας σε «θετικές» από «σταθερές» προχώρησε η Moody’s, διατηρώντας αμετάβλητη την πιστοληπτική αξιολόγηση της Ελλάδας στο «Baa3», δηλαδή στο πρώτο σκαλοπάτι της επενδυτικής βαθμίδας.
Upd. 23:59
Σε θετικές (από σταθερές προηγουμένως) αναβάθμισε η Moody’s τις προοπτικές του ελληνικού αξιόχρεου, διατηρώντας την αξιολόγηση στο Baa3, δηλαδή στην πρώτη βαθμίδα της επενδυτικής κατηγορίας.
Πρόκειται για ένα σαφές μήνυμα ότι ο οίκος βλέπει αυξημένες πιθανότητες νέας αναβάθμισης του ελληνικού αξιόχρεου, και μάλιστα σε μια δύσκολη διεθνή συγκυρία, εν μέσω της ενεργειακής κρίσης, των πιέσεων στην αγορά ομολόγων και με τις μεγαλύτερες κεντρικές τράπεζες να προχωρούν σε αυξήσεις επιτοκίων.
Η σημασία της κίνησης είναι μεγαλύτερη και για έναν ακόμη λόγο. Η Moody’s υπήρξε τα τελευταία χρόνια πιο επιφυλακτική από τους περισσότερους μεγάλους οίκους απέναντι στην Ελλάδα. Ο οίκος είχε αναβαθμίσει το ελληνικό outlook σε «positive» τον Σεπτέμβριο του 2024, όταν η Ελλάδα βρισκόταν ακόμη στο Ba1, ενώ τον Μάρτιο του 2025 έδωσε στη χώρα την επενδυτική βαθμίδα, ανεβάζοντάς την σε Baa3 και επαναφέροντας το outlook σε «stable». Έκτοτε, είχε διατηρήσει την αξιολόγηση και το outlook αμετάβλητα.
Όπως αναφέρει ο οίκος, η αναβάθμιση του outlook σε Positive αντανακλά αυξημένες πιθανότητες βελτίωσης του πιστωτικού προφίλ της Ελλάδας. «Πληθαίνουν οι ενδείξεις ότι η σταθερή προσήλωση των αρχών στις διαρθρωτικές οικονομικές και θεσμικές μεταρρυθμίσεις αποδίδει καρπούς», ενισχύοντας την οικονομική και δημοσιονομική ανθεκτικότητα περισσότερο από ό,τι ανέμενε έως τώρα η Moody’s. Αυτό θα μπορούσε με τη σειρά του να βελτιώσει και τον διαρθρωτικό ρυθμό ανάπτυξης.
Η μεγαλύτερη ανθεκτικότητα ενισχύει επίσης, κατά τον οίκο, την ικανότητα της κυβέρνησης να συνεχίσει τη μακροχρόνια διαδικασία αποκλιμάκωσης του χρέους, μεταξύ άλλων μέσω νέων πρόωρων αποπληρωμών δανείων της περιόδου της κρίσης. Το θετικό outlook αντανακλά ακόμη αυξανόμενη, αν και όχι ακόμη πλήρως εδραιωμένη, εμπιστοσύνη ότι οι πρόσφατες δημοσιονομικές βελτιώσεις θα αποδειχθούν διατηρήσιμες σε διαφορετικές φάσεις του οικονομικού κύκλου, υποστηριζόμενες και από την πολιτική συναίνεση υπέρ της συνέχισης της μείωσης του χρέους.
Η επιβεβαίωση της αξιολόγησης στο Baa3 στηρίζεται στο ισχυρό ιστορικό μεταρρυθμίσεων, στην ευνοϊκή διάρθρωση και το χαμηλό κόστος εξυπηρέτησης του χρέους και στη σημαντική βελτίωση των δημόσιων οικονομικών. Ταυτόχρονα, η Moody’s εξακολουθεί να επισημαίνει διαρθρωτικές αδυναμίες, όπως το ακόμη υψηλό δημόσιο χρέος, οι μεγάλες εξωτερικές ανισορροπίες, η μέτρια αύξηση της παραγωγικότητας και το σημαντικό απόθεμα προβληματικού ιδιωτικού χρέους εκτός τραπεζικού συστήματος, το οποίο εξακολουθεί να επιβαρύνει υπερχρεωμένα νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις
Η Moody’s κάνει λόγο για πρώιμες ενδείξεις ότι οι συνεχιζόμενες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις αρχίζουν να περιορίζουν χρόνιους φραγμούς στις επενδύσεις και στην κατανομή των πόρων, ενώ παράλληλα εντάσσουν μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας στην επίσημη οικονομία.
Οι ιδιωτικές επενδύσεις αυξάνονται σε ένα περιβάλλον βελτιώσεων στη φορολογική διοίκηση, στις αδειοδοτήσεις επιχειρήσεων, στο πλαίσιο αφερεγγυότητας, στις δικαστικές διαδικασίες, στη διαχείριση γης, στον χωροταξικό σχεδιασμό, στη φορολόγηση της εργασίας και στις πολιτικές δεξιοτήτων. Παράλληλα, περισσότερες επιχειρήσεις μεγαλώνουν και περνούν στην επίσημη οικονομία, εξέλιξη που συνδέεται με ισχυρότερη απασχόληση και εξαγωγές αλλά και υγιέστερους ισολογισμούς στον ιδιωτικό τομέα.
Η Moody’s σημειώνει ότι η ισχύς των ενδείξεων διαφέρει ανά μεταρρυθμιστικό πεδίο και σε αρκετές περιπτώσεις παραμένει ακόμη σε πρώιμα στάδια. Ωστόσο, το εύρος των θετικών σημάτων αυξάνει την πιθανότητα το σωρευτικό τους αποτέλεσμα να αποδειχθεί ουσιαστικό για το πιστωτικό προφίλ της χώρας.
Μεταξύ άλλων, οι αναλυτές του οίκου σχολιάζουν ότι το αναπτυξιακό μοντέλο της Ελλάδας γίνεται περισσότερο επενδυτικό και ολοένα πιο υποστηρικτικό για την παραγωγικότητα. Η αύξηση των επενδύσεων δεν αποτελεί απλώς μια προσωρινή ώθηση από το Ταμείο Ανάκαμψης. Οι ιδιωτικές επενδύσεις αντιπροσώπευσαν σχεδόν τα δύο τρίτα της αύξησης κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες του λόγου επενδύσεων προς ΑΕΠ από το 2020.
Επιπλέον, επισημαίνουν ότι η σύνθεση των άμεσων ξένων επενδύσεων γίνεται λιγότερο συγκεντρωμένη στα ακίνητα. Ο οίκος τονίζει επίσης ότι οι αλλαγές στους κανόνες αποσβέσεων που ανακοινώθηκαν τον Σεπτέμβριο του 2026 προσφέρουν επιπλέον κίνητρο στις επιχειρήσεις να αυξήσουν το κεφαλαιακό απόθεμα της χώρας. Η συνέχιση αυτής της τάσης και μετά το τέλος των εκταμιεύσεων του RRF θα αποτελούσε ένδειξη ότι η δημόσια στήριξη κινητοποίησε, αντί απλώς να επισπεύσει, παραγωγικές επενδύσεις.
Η δομή του επιχειρηματικού τομέα γίνεται επίσης περισσότερο υποστηρικτική για την παραγωγικότητα και τις εξαγωγές, αν και παραμένει σε χαμηλότερα επίπεδα από άλλες οικονομίες της Ευρωζώνης.
Παράλληλα, ενισχύονται η μεταποίηση υψηλής τεχνολογίας και οι εξαγωγές χρηματοοικονομικών και επαγγελματικών υπηρεσιών. Οι μεγαλύτερες και περισσότερο τυπικά οργανωμένες επιχειρήσεις έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα να επενδύσουν σε τεχνολογία και δεξιότητες, να αποκτήσουν πρόσβαση σε εξωτερικές αγορές και διαφοροποιημένες πηγές χρηματοδότησης και να απορροφήσουν το ρυθμιστικό κόστος.
Η μετάβαση αυτή παραμένει ημιτελής, αλλά το σωρευτικό της αποτέλεσμα αυξάνει, σύμφωνα με τη Moody’s, την πιθανότητα ο δυνητικός ρυθμός ανάπτυξης της Ελλάδας -τον οποίο εκτιμά σήμερα περίπου στο 1,5%- και η δημοσιονομική ανθεκτικότητα να υπερβούν τις σημερινές της εκτιμήσεις.
Μείωση του χρέους
Η βασική τροχιά του ελληνικού δημόσιου χρέους παραμένει σε γενικές γραμμές συμβατή με τις εκτιμήσεις της Moody’s κατά την αναβάθμιση του Μαρτίου του 2025. Η συνεχιζόμενη ονομαστική ανάπτυξη, τα μεγάλα πρωτογενή πλεονάσματα και η ενεργή χρήση ταμειακών διαθεσίμων για την αποπληρωμή χρέους έχουν διατηρήσει τον λόγο χρέους σε έντονα πτωτική τροχιά.
Το δημόσιο χρέος υποχώρησε στο 146,1% του ΑΕΠ το 2025 από 154,2% το 2024 και 209,4% στο υψηλό του 2020, ενώ ο οίκος αναμένει περαιτέρω πτώση στο 120% του ΑΕΠ έως το 2030.
Όπως εξηγούν οι αναλυτές της Moody’s, η πορεία αυτή στηρίζεται σε πρωτογενή πλεονάσματα της τάξης του 2,5%-3% του ΑΕΠ, τα οποία βασίζονται σε ολοένα πιο ανθεκτικά θεσμικά θεμέλια. Αυτό αυξάνει την πιθανότητα η μείωση του χρέους να συνεχιστεί ακόμη και όταν ο πληθωρισμός και η ανάπτυξη επιστρέψουν σε πιο φυσιολογικά επίπεδα και το ελληνικό χρέος πάψει να είναι το υψηλότερο στην Ευρωζώνη.
Η ψηφιοποίηση των συναλλαγών και της απασχόλησης έχει περιορίσει τα περιθώρια απόκρυψης εισοδημάτων και δραστηριότητας σε κλάδους που παραδοσιακά ήταν δύσκολο να φορολογηθούν και έχει συμβάλει σε σταθερή βελτίωση της είσπραξης εσόδων. Το εκτιμώμενο κενό συμμόρφωσης στον ΦΠΑ μειώθηκε περίπου στο 9% το 2024 από 24% το 2019, επίπεδο που βρίσκεται πλέον κοντά στον μέσο όρο της ΕΕ.
Ο οίκος σχολιάζει πως, μια ευρύτερη και αποτελεσματικότερα διαχειριζόμενη φορολογική βάση θα μπορούσε να προσφέρει μεγαλύτερα περιθώρια για χαμηλότερους φορολογικούς συντελεστές και δαπάνες προτεραιότητας, χωρίς να θίγονται τα πρωτογενή πλεονάσματα που απαιτούνται για τη διατηρήσιμη μείωση του χρέους.
Τονίζει ακόμη ότι η Ελλάδα έχει αξιοποιήσει την ισχυρή δημοσιονομική επίδοση για να επιταχύνει την αποπληρωμή του επίσημου χρέους της περιόδου της κρίσης. Στα τέλη του 2025 προχώρησε σε πρόωρη αποπληρωμή 5,3 δισ. ευρώ, ενώ σχεδιάζει να αποπληρώσει επιπλέον 13 δισ. ευρώ, ή 5% του ΑΕΠ, έως το τέλος του 2026.
Οι πρόωρες αποπληρωμές μειώνουν τόσο το συνολικό χρέος όσο και τις μελλοντικές ανάγκες αποπληρωμών και, κατά τη Moody’s, καταδεικνύουν συνεχιζόμενη δέσμευση στη μείωση του χρέους. Παράλληλα, ενισχύουν την εκτίμηση ότι η χώρα παρουσιάζει μια πιο θεμελιώδη βελτίωση των δημοσιονομικών θεσμών και της ανθεκτικότητας του πιστωτικού της προφίλ.
Διαρθρωτικές αδυναμίες
Η οικονομική ισχύς της Ελλάδας περιορίζεται από την έντονα αρνητική καθαρή διεθνή επενδυτική θέση και από τις μακροπρόθεσμες δημογραφικές πιέσεις, οι οποίες θα επηρεάζουν την προσφορά εργασίας και τη μεσοπρόθεσμη αναπτυξιακή ικανότητα, σημειώνει μεταξύ άλλων η Moody’s.
Οι τράπεζες δεν επιβαρύνονται πλέον από υψηλά επίπεδα μη εξυπηρετούμενων δανείων, όμως μεγάλο μέρος αυτού του προβληματικού χρέους παραμένει στην οικονομία. Αν και συνολικά οι ισολογισμοί του ιδιωτικού τομέα βελτιώνονται, το απόθεμα προβληματικού χρέους σε ορισμένα τμήματα της οικονομίας εξακολουθεί να επιβαρύνει το αναπτυξιακό δυναμικό.
Όσον αφορά τη δημοσιονομική ισχύ, το ελληνικό δημόσιο χρέος θα παραμείνει μεταξύ των υψηλότερων στο σύνολο των χωρών που αξιολογεί η Moody’s έως το τέλος της δεκαετίας, παρά τις πρόωρες αποπληρωμές. Ωστόσο, η δομή του περιορίζει σημαντικά την έκθεση της χώρας στην άνοδο των διεθνών επιτοκίων. Η πολύ μεγάλη μέση διάρκεια και το γεγονός ότι περίπου 70% του χρέους εξακολουθεί να βρίσκεται σε ευνοϊκούς όρους σημαίνουν ότι οι μεταβολές στις αποδόσεις της αγοράς περνούν μόνο σταδιακά στο κόστος τόκων. Παράλληλα, οι ετήσιες ανάγκες αναχρηματοδότησης παραμένουν περιορισμένες σε σχέση με το συνολικό μέγεθος του χρέους.
Σε αντίθεση με τις περισσότερες άλλες χώρες με υψηλό χρέος, η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει επομένως απότομη αύξηση του κόστους τόκων στον χρονικό ορίζοντα του outlook. Οι πρόωρες αποπληρωμές μειώνουν σταδιακά το ποσοστό του χρέους που βρίσκεται σε ευνοϊκούς επίσημους όρους, χρηματοδοτούνται όμως από τα συσσωρευμένα ταμειακά διαθέσιμα -τα οποία ανέρχονταν κοντά στο 16% του ΑΕΠ το 2025- και όχι από νέες εκδόσεις στην αγορά, περιορίζοντας την επίδραση στο μέσο κόστος και στη διάρκεια του χρέους.
Δημογραφικό, κλιματικοί κίνδυνοι και διακυβέρνηση
Η Moody’s επισημαίνει ότι η Ελλάδα παραμένει εκτεθειμένη σε σημαντικούς περιβαλλοντικούς κινδύνους, κυρίως λόγω της υψηλής έκθεσης σε πυρκαγιές, ακραία ζέστη και υδατικό στρες. Περαιτέρω αύξηση της συχνότητας και της έντασης αυτών των φαινομένων θα μπορούσε να επιβαρύνει την οικονομία και, μέσω χαμηλότερων εσόδων και υψηλότερων δαπανών, τα δημόσια οικονομικά. Η σημαντική οικονομική στήριξη από την ΕΕ περιορίζει μέρος αυτών των κινδύνων.
Στο κοινωνικό σκέλος, βασική αδυναμία παραμένει το δυσμενές δημογραφικό προφίλ, το οποίο θα περιορίζει τη μακροπρόθεσμη δυνητική ανάπτυξη. Οι ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις στο ασφαλιστικό περιορίζουν τη δημοσιονομική επίπτωση, ενώ τα σχετικά υψηλά ποσοστά ανεργίας, ιδιαίτερα στους νέους, εξακολουθούν να δημιουργούν κοινωνικές προκλήσεις.
Σε επίπεδο διακυβέρνησης, αντίθετα, η Moody’s διαπιστώνει περιορισμένους κινδύνους. Οι επιδόσεις της Ελλάδας στους διεθνείς δείκτες διακυβέρνησης έχουν βελτιωθεί, ιδιαίτερα ως προς την ποιότητα της ρύθμισης και το κράτος δικαίου, ενώ η δημοσιονομική αξιοπιστία έχει ενισχυθεί σημαντικά. Η συνεχιζόμενη παρακολούθηση και οι διαδικασίες της ΕΕ συμβάλλουν επίσης στην περαιτέρω εδραίωση των θεσμικών βελτιώσεων.