Το φάντασμα του ρωσικού αερίου επιστρέφει στην Ευρώπη – Η αντίστροφη μέτρηση για το 2027

Μια μείζονος σημασίας αντίστροφη μέτρηση αναμένεται να ξεκινήσει, τέτοια μέρα σε έναν χρόνο από σήμερα, καθώς την 21η Σεπτεμβρίου 2027 θα απομένουν μόλις εννέα ημέρες έως την πλήρη απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου στην Ε.Ε. μέσω αγωγών.

Όσο όμως η νέα ενεργειακή θύελλα, που αυτή τη φορά προκάλεσε ο πόλεμος των ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν, οξύνεται, τόσο φουντώνει η συζήτηση γύρω από το κόστος, τις επιπτώσεις στην ασφάλεια εφοδιασμού και τις πρακτικές παραμέτρους της απαγόρευσης, φέρνοντας το φάντασμα του ρωσικού αερίου ξανά πάνω από την Ευρώπη.

Η απόφαση

Στις 26 Ιανουαρίου 2026, οι «27» της Ε.Ε. άναψαν το τελικό «πράσινο φως» στον κανονισμό για τη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού αερίου, με ορίζοντα την 1η Ιανουαρίου 2027 για το LNG και τις 30 Σεπτεμβρίου 2027 για το αέριο μέσω αγωγών, προθεσμία που μπορεί να μετατεθεί έως την 1η Νοεμβρίου, αν δεν έχουν επιτευχθεί οι στόχοι πλήρωσης των αποθηκών. Ο κανονισμός θεσπίζει παράλληλα προηγούμενη αδειοδότηση και έλεγχο προέλευσης, με τις Αρχές να επαληθεύουν τη χώρα παραγωγής του αερίου πριν από την είσοδό του στην Ε.Ε.

Σχεδόν επτά μήνες μετά, όμως, με την κρίση στον Περσικό να μη δείχνει σημάδια αποκλιμάκωσης, οι τιμές του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου έχουν σκαρφαλώσει στα 79,52 ευρώ ανά μεγαβατώρα (την περασμένη Παρασκευή) έναντι 31,96 ευρώ/MWh στις 27 Φεβρουαρίου, πριν από την έναρξη του πολέμου, σημειώνοντας άνοδο 149%.

Η στενότητα στην παγκόσμια αγορά LNG και τα σχετικά χαμηλά αποθέματα στην Ευρώπη (69,3% στις 20 Σεπτεμβρίου έναντι 81,6% πέρυσι) ενισχύουν τις εκτιμήσεις για νέα άνοδο ακόμη και πάνω από τα 100 ευρώ/MWh έως το τέλος του έτους – ένα εφιαλτικό σενάριο για τη θέρμανση των νοικοκυριών, την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, το κόστος ηλεκτροπαραγωγής και, τελικά, τον πληθωρισμό στην Ευρώπη.

Το κόστος και οι ενστάσεις

Το ρωσικό φυσικό αέριο αποτέλεσε επί δεκαετίες μια φθηνή -αν και όχι χωρίς παρενέργειες ως προς τη γεωπολιτική διάσταση- πηγή ενέργειας για την Ευρώπη. Εικόνα που άρχισε να αλλάζει κατά τη δεκαετία του 2010, όταν τα συμβόλαια σε τιμές συνδεδεμένες με το πετρέλαιο αντικαταστάθηκαν σταδιακά από συμφωνίες περισσότερο συνδεδεμένες με τις ευρωπαϊκές αγορές φυσικού αερίου και κυρίως με το TTF, περιορίζοντας τη διαφορά κόστους έναντι της spot αγοράς. Παρ’ όλ’ αυτά, όπως επισημαίνουν καλά πληροφορημένες πηγές, τα μακροχρόνια συμβόλαια της Gazprom παραμένουν γενικώς πιο οικονομικά, λόγω των εκπτώσεων που συνομολογούνται.

Δεδομένου ότι η πλήρης απαγόρευση των ροών από τη Ρωσία θα αναγκάσει την Ε.Ε. να αντικαταστήσει εντός του 2027 περίπου το 12%-13% των συνολικών εισαγωγών της, κρίσιμο ερώτημα αποτελεί το τι μέλλει γενέσθαι με τις τιμές.

Οι εκτιμήσεις ποικίλλουν: υπάρχει η άποψη ότι, λόγω της σύνδεσης της τιμής του ρωσικού αερίου με το TTF και της αναμενόμενης αύξησης της παγκόσμιας προσφοράς LNG εντός του 2027, η διαφορά στο τελικό κόστος δεν θα είναι μεγάλη – ειδικά σε περίπτωση ειρήνευσης στον Περσικό. Άλλες εκτιμήσεις ωστόσο κάνουν λόγο για επιβάρυνση άνω του 30%, ιδίως στα Βαλκάνια, ενώ σημαίνοντα στελέχη της ευρωπαϊκής επιχειρηματικής κοινότητας κρούουν ήδη τον κώδωνα του κινδύνου για επιδείνωση του ενεργειακού σοκ, ζητώντας παράταση των ενεργειακών σχέσεων με τη Μόσχα.

Η Ελλάδα και ο Κάθετος Διάδρομος

Η συζήτηση για το μέλλον του ρωσικού αερίου αφορά άμεσα και την Ελλάδα, σε πρώτη ανάγνωση επειδή εξακολουθεί να καλύπτει περίπου το 40% των αναγκών της (στοιχεία 2025) με ρωσικό αέριο μέσω αγωγών, ποσοστό που μέσα στον επόμενο χρόνο θα πρέπει να έχει αντικατασταθεί. Κυρίως, όμως, επειδή η απαγόρευση των εισαγωγών από τη Ρωσία καθιστά στρατηγικά κρίσιμες τις εναλλακτικές οδούς εφοδιασμού της ευρύτερης περιοχής με LNG, εξέλιξη που έχει πυροδοτήσει τις καταιγιστικές εξελίξεις του τελευταίου έτους γύρω από τον Κάθετο Διάδρομο, αλλά και ένα μπαράζ συμφωνιών ελληνικών ενεργειακών ομίλων για εισαγωγή και διαμετακόμιση αμερικανικού LNG προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Προς το παρόν, όπως επισήμαιναν πρόσφατα πηγές με άριστη γνώση των εξελίξεων στις Βρυξέλλες, ο ευρωπαϊκός σχεδιασμός δεν αμφισβητείται – άλλωστε οποιαδήποτε ουσιαστική αναθεώρησή του θα απαιτούσε νέους, χρονοβόρους γύρους διαπραγματεύσεων, οι οποίοι είναι δύσκολο να ολοκληρωθούν πριν από τα συμφωνημένα ορόσημα.

Εάν, όμως, εν όψει του χειμώνα οι υψηλές τιμές της ενέργειας αρχίσουν, εκτός από τη βιομηχανία, να πιέζουν ασφυκτικά και τα νοικοκυριά, δεν αποκλείονται κοινωνικές πιέσεις με αβέβαιες πολιτικές προεκτάσεις – είναι ενδεικτική η εκμετάλλευση του ενεργειακού κόστους από την ακροδεξιά AfD, που ζητά άρση των κυρώσεων και επαναφορά των ενεργειακών σχέσεων Βερολίνου – Μόσχας.

«Κλειδί» η Τουρκία

Σε ένα σενάριο επαναφοράς των ενεργειακών ροών από τη Ρωσία, έμπειροι αναλυτές δεν αποκλείουν μια ιδιότυπη σολομώντεια λύση με «κλειδί» την Τουρκία, η οποία προμηθεύεται αέριο μέσω αγωγών από τη Ρωσία και το Αζερμπαϊτζάν, εισάγει LNG και διαθέτει πλέον και εγχώρια παραγωγή.

Καθώς η Άγκυρα εξάγει ήδη αέριο προς την Ευρώπη ως μικτής προέλευσης «turkish blend», η δυσκολία πιστοποίησης της ακριβούς προέλευσης κάθε ποσότητας θα μπορούσε, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, να οδηγήσει σε πολιτικό συμβιβασμό ως προς τα αποδεκτά τεκμήρια προέλευσης.

Αν οι πιέσεις ενταθούν, ένας τέτοιος συμβιβασμός θα μπορούσε να αφήσει παράθυρο για συνέχιση ρωσικών ροών μέσω του «turkish blent», χωρίς τυπική ανατροπή της ευρωπαϊκής απαγόρευσης