Ένα βουνό χρέους 365 τρισ. δολαρίων βρίσκεται πλέον απέναντι σε μια από τις μεγαλύτερες ανατροπές των τελευταίων δεκαετιών στις αγορές: την επιστροφή του ακριβού χρήματος.
Το παγκόσμιο χρέος αυξήθηκε κατά περίπου 10 τρισ. δολάρια μόνο στο πρώτο εξάμηνο του 2026, ξεπερνώντας τα 365 τρισ. δολάρια, σύμφωνα με το Institute of International Finance (IIF).
Και η νέα εκτίναξη των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων κάνει την εξίσωση ακόμη δυσκολότερη. Όσο παλαιό χρέος που είχε εκδοθεί με χαμηλά επιτόκια λήγει και πρέπει να αναχρηματοδοτηθεί με πολύ υψηλότερο κόστος, οι τόκοι καταλαμβάνουν ολοένα μεγαλύτερο κομμάτι των κρατικών προϋπολογισμών.
Το IIF προειδοποιεί πλέον για έναν «φαύλο κύκλο»: μεγάλα ελλείμματα δημιουργούν περισσότερο χρέος, το υψηλότερο χρέος συνεπάγεται αυξημένες δαπάνες για τόκους και αυτές με τη σειρά τους επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο τα δημόσια οικονομικά.
3,3 τρισ. δολάρια μόνο για τόκους
Η σύγκριση που κάνει το IIF αποτυπώνει το μέγεθος του προβλήματος. Οι προηγμένες οικονομίες δαπάνησαν πέρυσι περισσότερα από 3,3 τρισ. δολάρια για τόκους σε διεθνώς διαπραγματεύσιμα κρατικά ομόλογα.
Το ποσό αυτό είναι μεγαλύτερο από τις παγκόσμιες δαπάνες για:
- τεχνητή νοημοσύνη: 2,6 τρισ. δολάρια
- άμυνα: 3,1 τρισ. δολάρια
- καθαρή ενέργεια: 2,3 τρισ. δολάρια
- Με άλλα λόγια, το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους έχει εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους «λογαριασμούς» της παγκόσμιας οικονομίας.
Και οι πιέσεις αναμένεται να ενταθούν καθώς αυξάνονται τα επιτόκια αναφοράς και οι αποδόσεις των ομολόγων.
Όταν οι πλούσιες οικονομίες αποκτούν προβλήματα αναδυόμενων αγορών
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί η προειδοποίηση του IIF για τέσσερις από τις μεγαλύτερες προηγμένες οικονομίες του κόσμου: ΗΠΑ, Ιαπωνία, Γαλλία και Βρετανία.
Ο οργανισμός επισημαίνει ότι βρίσκονται αντιμέτωπες με «επίμονα μεγάλα ελλείμματα και αυξανόμενες δαπάνες τόκων» – προβλήματα που επί δεκαετίες συνδέονταν κυρίως με υπερχρεωμένες αναδυόμενες οικονομίες.
Η χρονική συγκυρία είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Οι αποδόσεις μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων κρατικών τίτλων στις μεγαλύτερες οικονομίες έχουν σκαρφαλώσει στα υψηλότερα επίπεδα εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία, ενώ στις ΗΠΑ το 10ετές Treasury έχει περάσει το 5,1% και το 5ετές ξεπέρασε το 5% για πρώτη φορά από το 2007.
Στην Ιαπωνία, το 10ετές βρίσκεται σε υψηλό 30 ετών, ενώ ισχυρές πιέσεις καταγράφονται και στα ευρωπαϊκά ομόλογα.
Ο «φαύλος κύκλος» των κυβερνήσεων
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι και πολιτικό. Το IIF περιγράφει έναν φαύλο κύκλο ανάμεσα στις εκλογές, τις βραχυπρόθεσμες πολιτικές λύσεις και τη μακροπρόθεσμη επιδείνωση των δημόσιων οικονομικών.
Οι κυβερνήσεις καλούνται να αντιμετωπίσουν αυξανόμενες δαπάνες για υγεία, συντάξεις, άμυνα και ενεργειακή ασφάλεια, ενώ παράλληλα η αύξηση φόρων ή η περικοπή δαπανών συνεπάγονται υψηλό πολιτικό κόστος.
Έτσι, η προσφυγή στον δανεισμό παραμένει συχνά η ευκολότερη βραχυπρόθεσμη επιλογή.
Μόνο που πλέον ο δανεισμός δεν είναι φθηνός.
«Καθώς αυξάνονται τα επιτόκια αναφοράς, οι δαπάνες για τόκους πρόκειται να εκτιναχθούν, ενώ οι διαρθρωτικές πιέσεις από τις δαπάνες υγείας και τις δημόσιες συντάξεις παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεπίλυτες», προειδοποιεί το IIF.
Το πρόβλημα της αναχρηματοδότησης
Η πραγματική πίεση δεν εμφανίζεται ολόκληρη από τη μία ημέρα στην άλλη.
Ένα μεγάλο μέρος του υφιστάμενου δημόσιου χρέους έχει εκδοθεί τα προηγούμενα χρόνια με χαμηλότερα επιτόκια. Καθώς όμως οι τίτλοι λήγουν, οι κυβερνήσεις πρέπει να τους αντικαθιστούν με νέο χρέος στις σημερινές, πολύ υψηλότερες αποδόσεις.
Έτσι, ακόμη και εάν το συνολικό χρέος μιας χώρας δεν αυξανόταν, το κόστος εξυπηρέτησής του θα μπορούσε να συνεχίσει να ανεβαίνει για χρόνια.
Και όσο μεγαλύτερο είναι το αρχικό απόθεμα χρέους, τόσο μεγαλύτερη είναι η έκθεση σε αυτή τη σταδιακή ανατιμολόγηση.
Η προειδοποίηση του ΟΟΣΑ
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο ΟΟΣΑ. Στις τελευταίες οικονομικές προβλέψεις του επισημαίνει ότι η άνοδος των αποδόσεων των ομολόγων καθιστά αναγκαίες μεγαλύτερες προσπάθειες για περιορισμό και ανακατανομή των κρατικών δαπανών, βελτίωση της αποτελεσματικότητας του δημόσιου τομέα και ενίσχυση των εσόδων.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να περιοριστεί το σημερινό χρέος, αλλά να δημιουργηθεί δημοσιονομικός χώρος ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να αντιδράσουν στην επόμενη κρίση.
Διότι κάθε επιπλέον δολάριο ή ευρώ που κατευθύνεται στην εξυπηρέτηση παλαιού χρέους είναι ένα δολάριο ή ευρώ που δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για επενδύσεις, κοινωνική πολιτική ή την αντιμετώπιση ενός νέου οικονομικού σοκ.
Γκεοργκίεβα: Το χρέος ανεβαίνει σαν «σκάλα»
Ιδιαίτερα αυστηρή ήταν και η προειδοποίηση της επικεφαλής του ΔΝΤ Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα. Όπως είπε στο BBC, οι αλλεπάλληλοι κραδασμοί στην παγκόσμια οικονομία ανεβάζουν τα επίπεδα χρέους σαν «σκάλα που δεν οδηγεί στον παράδεισο».
Η επικεφαλής του ΔΝΤ έθεσε δύο βασικές προτεραιότητες: μείωση του χρέους μέσω δημοσιονομικής εξυγίανσης και διατήρηση της προσήλωσης των κεντρικών τραπεζών στη σταθερότητα των τιμών.
Παραδέχθηκε ότι πρόκειται για πολιτικά δύσκολες αποφάσεις, υπογραμμίζοντας όμως ότι η ανάγκη λήψης τους είναι κρίσιμη.
Η νέα παγίδα του ακριβού χρήματος
Για περισσότερο από μία δεκαετία, τα εξαιρετικά χαμηλά επιτόκια επέτρεπαν στις κυβερνήσεις να αυξάνουν το χρέος τους χωρίς ανάλογη έκρηξη του κόστους εξυπηρέτησης.
Αυτό το περιβάλλον έχει πλέον αντιστραφεί. Το παγκόσμιο χρέος βρίσκεται σε ιστορικό υψηλό ακριβώς τη στιγμή που η μέση απόδοση των κρατικών ομολόγων διεθνώς πλησιάζει το 4% για πρώτη φορά από το 2007.
Και κάπως έτσι δημιουργείται η πιο δύσκολη εξίσωση: περισσότερο χρέος που πρέπει να αναχρηματοδοτηθεί με ακριβότερο χρήμα, την ώρα που οι κυβερνήσεις έχουν όλο και περισσότερες ανάγκες να χρηματοδοτήσουν.
Τα 365 τρισ. δολάρια είναι το εντυπωσιακό νούμερο. Ο πραγματικός κίνδυνος, όμως, βρίσκεται στο πόσο θα κοστίζει κάθε χρόνο η διατήρησή τους.
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της - στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.