Δικαιολογημένα επενδυτές, κεντρικές τράπεζες και αναλυτές, ανησυχούν για την πορεία των τιμών των τροφίμων, αλλά θα έπρεπε μάλλον να απαντήσουν πρώτα στην ερώτηση: Μήπως είναι αργά για δάκρυα;
Στο πρώτο μέρος, αναφερθήκαμε με γλαφυρό τρόπο και αρκετά λεπτομερειακά, σε θέματα που μοιάζουν, αλλά δεν είναι καθόλου δευτερεύοντα. Διότι τις επιπτώσεις από την παραμέληση διεθνώς (κυρίως στις δυτικές χώρες) και η στροφή της προς υπερεντατικές μορφές βιομηχανικού τύπου για πολλά χρόνια της αγροτικής οικονομίας και την συνεπαγόμενη σταδιακή εγκατάλειψη της από τους αγρότες οικογενειακής μορφής, δεν είναι εύκολο κανένα μοντέλο να την προβλέψει. Κι αυτό είναι το τίμημα που πληρώνουμε σήμερα μέσω του πληθωρισμού: έφυγαν οι νέοι από τα χωράφια και τις στάνες, την ώρα μάλιστα που η ζήτηση τους χρειάζεται περισσότερο, λόγω των σύγχρονων διατροφικών τάσεων.
Κι έτσι το έγκλημα έγινε διαρκές για όσους θυμούνται ακόμη, όχι στιγμιαίο. Έφτασε άραγε η ώρα σύμφωνα και με το -, που η παγκόσμια αγροτιά εκδικείται, με τόση μάλιστα σφοδρότητα που απειλεί να τινάξει τα κράτη στον αέρα. Ελλείψεις σε πρώτες ύλες διατροφής, θα αυξηθούν οι τιμές τροφίμων, θα αυξηθούν με τη σειρά τους οι μισθοί, οι τιμές τροφίμων, η πείνα σε κάποιες περιπτώσεις και τελικά θα επηρεαστούν και τα κρατικά ομόλογα!
Αυτά είναι σενάρια πραγματικά μεν, αλλά εάν τα έλεγε κάποιος πριν λίγα χρόνια θα ήταν στην καλύτερη περίπτωση γραφικός στη χειρότερη τρελός. Σήμερα όμως τα λέει ένα από τα εγκυρότερα ειδησεογραφικά πρακτορεία, βασισμένα σε αναλύσεις καταξιωμένων οίκων.
Το βάρος στα μεταποιημένα
Όλα τα παραπάνω, αποτελούν τη μισή αλήθεια για τα τρόφιμα που βρίσκονται κάθε ημέρα στο τραπέζι μας. Αφορούν τα λεγόμενα μη μεταποιημένα τρόφιμα, η σημασία των οποίων φθίνει μεν διαρκώς στο σύγχρονο τραπέζι σε ολόκληρο τον κόσμο, χωρίς όμως να σταματήσουν να μας εκπλήσσουν πληθωριστικά, όπως συνέβη φέτος τον χειμώνα. Ποιος καταναλώνει πια το κλασικό ψωμί, όπως πριν 20 ή 30 χρόνια. Ποια νοικοκυρά δεν χρησιμοποιεί ένα σωρό βοηθήματα για να ετοιμάσει το φαγητό. Πόσα νοικοκυριά δεν βασίζονται αν όχι σε αποκλειστικότητα αλλά σε μεγάλο βαθμό σε έτοιμα φαγητά. Πόσα σε προπαρασκευασμένα.
Άρα οι δείκτες των τιμών αγροτικών προϊόντων που δημοσιεύονται από διάφορες πηγές ανά την υφήλιο, έχουν μια κάποια αξία, αλλά όχι αυτή που σε πρώτη ματιά φαίνεται. Σταδιακά, τα τρόφιμα που έχουν υποστεί μια κάποιας μορφής μεταποίηση, τους κλέβουν τη δόξα από τα αγροτικά προϊόντα, (σχεδόν) έτοιμα για ανθρώπινη κατανάλωση. Από το χωράφι μέχρι το τραπέζι, μεσολαβούν ένα σωρό άλλα επαγγέλματα, καθένα από τα οποία φροντίζει να βάλει όσο το δυνατόν μεγαλύτερο περιθώριο κέρδους μπορεί. Έτσι, το κόστος της αρχικής πρώτης ύλης που έχει παραχθεί στο χωράφι, εμφανίζεται με μια μικρή συμμετοχή στην τελική τιμή.
Οι μεταφορείς επικαλούνται τα πολλά κεφάλαια που απαιτούνται για την αγορά φορτηγών, τους υψηλούς μισθούς των οδηγών, τις υψηλές τιμές του πετρελαίου κίνησης και τις υπερβολικές απαγορεύσεις και ρυθμίσεις στο επάγγελμά τους. Οι μεταποιητές για τα πολλά γενικά έξοδα, τα κόστη έρευνας και ανάπτυξης, τις αυστηρές διαδικασίες σε όλες τις φάσεις της παραγωγής και διανομής, ώστε τα προϊόντα να είναι ασφαλή και εντός των προδιαγραφών. Οι λιανοπωλητές για τα υψηλά έξοδα των καταστημάτων τους, τις φύρες, τα κέντρα διανομής.
Και η κερδοσκοπία, πανταχού παρούσα!!!
Όλοι λοιπόν εμφανίζονται να έχουν τους λόγους τους να διεκδικούν περισσότερα. Στην αλυσίδα όμως παραγωγής από το χωράφι στο ράφι, εμφανίζονται δύο φάσεις όπου είναι απολύτως ευάλωτες σε κερδοσκοπία: στην εμπορία αγροτικών προϊόντων, τα γνωστά χρηματιστήρια αγαθών και όπου υπεισέρχεται ενέργεια, δηλαδή μεταφορές, διανομές, συντήρηση, παραγωγή.
Η σύγκρουση δύο διατροφικών υπερδυνάμεων, της Ρωσίας και Ουκρανίας, μας δίδαξε ότι η διεθνής κερδοσκοπία παραμονεύει και στα τρόφιμα. Χωρίς να μας λείψει ένα σπυρί σιτάρι, κριθάρι, καλαμπόκι ή ένα λίτρο ηλιέλαιο (για όλα αυτά οι δύο εμπλεκόμενοι αποτελούν τις κυρίαρχες δυνάμεις της παγκόσμιας αγοράς), οι τιμές εκτοξεύθηκαν 2 και 3 φορές πάνω, χαρίζοντας πλούσια κέρδη όχι τόσο στους φυσικούς συντελεστές της παραγωγής από το χωράφι στο τραπέζι αλλά όσους από ένα γραφείο πόνταραν σωστά σε ανόδους ή καθόδους τιμών.
Έτσι, σήμερα, ενώ οι διεθνείς αγορές φυσικών προϊόντων (με ελάχιστες εξαιρέσεις όπως το βοδινό κρέας) βρίσκονται με υπερεπάρκεια αγαθών, οι αγρότες σε ολόκληρο τον κόσμο διαμαρτύρονται για τις χαμηλές τιμές που απολαμβάνουν τα προϊόντα τους, πολλές χώρες, των ΗΠΑ περιλαμβανομένων, προσπαθούν με ενισχύσεις να βοηθήσουν το εισόδημά τους για να μην καταρρεύσουν, κάποιοι ανησυχούν ότι μια πιθανή αύξηση τιμών στα αγροτικά προϊόντα, θα περάσει στα τρόφιμα κι από εκεί σε ολόκληρη την οικονομία.
Κανονικά θα έπρεπε να ανησυχούν ότι με την μεγάλη αναταραχή στην αγροτική παραγωγή σε πολλά μέρη του κόσμου, όπως στην Ευρώπη και δευτερευόντως στη Βόρειο Αμερική, η ντόπια προσφορά προϊόντων θα λιγοστέψει με ότι αυτό σημαίνει για την μεταποίηση που έχει στηθεί δίπλα της. Οι πρώτες ύλες κάπως θα φτάσουν στην πόρτα των εργοστασίων, αλλά με τι κόστος και τι συνθήκες-προδιαγραφές; Όταν οι μεταφορές προϊόντων γίνονται ολοένα και ποιο ακριβές, αλλά και όταν οι καταναλωτές είναι σήμερα περισσότερο ευαισθητοποιημένοι σε συνθήκες παραγωγής προϊόντων (παιδική εργασία, ακατάλληλα φυτοφάρμακα, food miles κ.α) τότε η ανατροπή θα είναι ίσως πολύ μεγάλη, σχεδόν ανεξέλεγκτη. Ανεξέλεγκτη από κοστολογική άποψη: εάν μια πρώτη ύλη έρχεται από την άλλη άκρη του κόσμου με καράβια που χρησιμοποιούν καθαρά καύσιμα, με ανάγκη για αναλύσεις και πιστοποιητικά σε πολλά στάδια της όλης διαδικασίας, με διατροφικές επισημάνσεις με ένα σωρό άλλα, τότε το κόστος των πρώτων υλών θα είναι μια μικρή σταγόνα στον ωκεανό.
Δικαιολογημένα επενδυτές, κεντρικές τράπεζες και αναλυτές, ανησυχούν για την πορεία των τιμών των τροφίμων, αλλά θα έπρεπε μάλλον να απαντήσουν πρώτα στην ερώτηση: Μήπως είναι αργά για δάκρυα, ή πως μας ξέφυγε κάτω από τη μύτη μας ένα τόσο θεμελιώδες θέμα, τα τρόφιμα και μάλιστα από την πηγή τους, το χωράφι, που κινδυνεύουν να ταράξουν το θεμέλιο του καπιταλισμού, την αγορά ομολόγων.
Τα συμπεράσματα δικά σας.