Το νέο πλαίσιο αλλάζει τον τρόπο αποζημίωσης των επιχειρήσεων μετά από φυσικές καταστροφές, ξεκαθαρίζοντας πότε το κόστος καλύπτεται από το κράτος, πότε από την ασφαλιστική και τι ισχύει για όσους ασφαλίζονται προαιρετικά.
Νέα δεδομένα στη σχέση μεταξύ κρατικής αρωγής και ιδιωτικής ασφάλισης φέρνει το νέο πλαίσιο για την αποκατάσταση μετά από φυσικές καταστροφές, το οποίο ψηφίστηκε από τη Βουλή. Οι αλλαγές στη στεγαστική αρωγή και στις διαδικασίες αποκατάστασης επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ζήτημα: ποιο μέρος του κόστους μιας φυσικής καταστροφής αναλαμβάνει το Δημόσιο και ποιο καλύπτεται μέσω της ιδιωτικής ασφάλισης.
Για τις επιχειρήσεις το ζήτημα αποκτά πλέον άμεση οικονομική σημασία, καθώς τόσο η υπαγωγή τους στην υποχρεωτική ασφάλιση όσο και η ύπαρξη ασφαλιστηρίου επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο ενεργοποιούνται οι διαφορετικοί μηχανισμοί αποζημίωσης.
Τη συγκεκριμένη κατεύθυνση είχε περιγράψει και ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Ευάγγελος Τουρνάς, κατά την κοινοβουλευτική συζήτηση, επισημαίνοντας ότι κράτος και ιδιωτική ασφάλιση πρέπει να λειτουργούν συμπληρωματικά και να αποφεύγεται η διπλή αποζημίωση για την ίδια ζημιά.
Το νέο μοντέλο επιχειρεί ουσιαστικά να διαχωρίσει σαφέστερα τον ρόλο της ασφαλιστικής κάλυψης από εκείνον της κρατικής αρωγής, καθώς οι δύο μηχανισμοί ενεργοποιούνται με διαφορετικούς όρους και προϋποθέσεις.
- Θεσσαλία και Έβρος τρία χρόνια μετά: Τι έχει αποκατασταθεί και πώς αλλάζει η προστασία από τις καταστροφές
Αποζημιώσεις μετά από καταστροφή: Οι τρεις κατηγορίες επιχειρήσεων
Στην πράξη, το σύστημα διαμορφώνει διαφορετική μεταχείριση ανάλογα με το εάν μια επιχείρηση υπάγεται στην υποχρεωτική ασφάλιση έναντι φυσικών καταστροφών και εάν διαθέτει ασφαλιστική κάλυψη.
Η πρώτη κατηγορία αφορά τις επιχειρήσεις για τις οποίες η ασφάλιση είναι υποχρεωτική βάσει του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου. Για αυτές ισχύει η αρχή ότι, εφόσον εμπίπτουν στην υποχρέωση ασφάλισης, εξαιρούνται από την κρατική αρωγή για τις υλικές ζημιές που καλύπτει η σχετική υποχρέωση, συμπεριλαμβανομένης της στεγαστικής συνδρομής.
Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει επιχειρήσεις που βρίσκονται εκτός υποχρεωτικής ασφάλισης και παραμένουν ανασφάλιστες. Αυτές εξακολουθούν, εφόσον πληρούν τις υπόλοιπες προϋποθέσεις, να μπορούν να ενταχθούν στο σύστημα κρατικής αρωγής.
Η τρίτη περίπτωση αφορά επιχειρήσεις που βρίσκονται εκτός υποχρεωτικής ασφάλισης, έχουν όμως επιλέξει να ασφαλιστούν οικειοθελώς. Σε αυτές η αποζημίωση από το ασφαλιστήριο λαμβάνεται πλέον υπόψη στον υπολογισμό της στεγαστικής αρωγής.
- Νερό: Η Αθήνα αντιμέτωπη με λειψυδρία και πλημμύρες – Τι δείχνει νέα έκθεση του ΟΗΕ
Ασφαλιστήριο και κρατική αρωγή: Πώς υπολογίζεται η αποζημίωση
Μία από τις βασικές αλλαγές αφορά τον τρόπο με τον οποίο συνδέεται η στεγαστική αρωγή με την ασφαλιστική αποζημίωση. Μέχρι σήμερα, στη στεγαστική συνδρομή για επιχειρήσεις δεν υπήρχε η συγκεκριμένη ρητή σύνδεση που εισάγεται τώρα. Πλέον, εάν η πληγείσα ιδιόκτητη εγκατάσταση ήταν ασφαλισμένη την ημέρα της καταστροφής, το ποσό που καταβάλλει η ασφαλιστική εταιρεία λαμβάνεται υπόψη στον υπολογισμό της κρατικής αρωγής.
Στόχος είναι να διαχωρίζεται το μέρος της ζημιάς που έχει ήδη καλυφθεί μέσω ιδιωτικής ασφάλισης από εκείνο που μπορεί να εξεταστεί στο πλαίσιο της κρατικής συνδρομής και να αποφεύγεται η διπλή κάλυψη της ίδιας ζημιάς.
Εάν μια μικρή επιχείρηση έχει, για παράδειγμα, ζημιά 100.000 ευρώ και η ασφαλιστική της καλύψει 60.000 ευρώ, τα 60.000 ευρώ λαμβάνονται υπόψη κατά τον υπολογισμό της στεγαστικής αρωγής. Το υπόλοιπο ποσό εξετάζεται με βάση την επιλέξιμη ζημιά και τους κανόνες της κρατικής αρωγής. Αυτό δεν σημαίνει ότι η διαφορά των 40.000 ευρώ μετατρέπεται αυτομάτως σε ισόποση κρατική επιχορήγηση.
Η αλλαγή αποτυπώνει τη λογική πάνω στην οποία επιχειρείται να στηριχθεί το νέο σύστημα: η ασφαλιστική αποζημίωση καλύπτει τη ζημιά σύμφωνα με τους όρους του συμβολαίου και η κρατική αρωγή λειτουργεί με τους δικούς της κανόνες και προϋποθέσεις, χωρίς οι δύο μηχανισμοί να αποζημιώνουν δύο φορές το ίδιο κόστος.
- Κλιματική κρίση: Πόσο κοστίζει ήδη στην ελληνική οικονομία – Οι κλάδοι στην πρώτη γραμμή
Τι κερδίζει η επιχείρηση που έχει ασφαλιστήριο
Η ασφαλιστική αποζημίωση και η κρατική αρωγή δεν λειτουργούν με τους ίδιους όρους. Η πρώτη βασίζεται σε συμβόλαιο που έχει συναφθεί πριν από την καταστροφή και καθορίζει το ασφαλισμένο κεφάλαιο, τις καλύψεις και τις εξαιρέσεις. Η δεύτερη ενεργοποιείται μετά το γεγονός και εξαρτάται από τις προϋποθέσεις, τις επιλέξιμες ζημιές και τα ποσοστά που προβλέπει το εκάστοτε πλαίσιο.
Γι’ αυτό και ο συνυπολογισμός της ασφαλιστικής αποζημίωσης στη στεγαστική αρωγή δεν επιτρέπει από μόνος του σύγκριση του τελικού οφέλους ενός ασφαλισμένου και ενός ανασφάλιστου επιχειρηματία. Το αποτέλεσμα εξαρτάται τόσο από το περιεχόμενο του ασφαλιστηρίου όσο και από τους όρους της κρατικής αρωγής.
Τι αλλάζει για τις μικρές επιχειρήσεις που ασφαλίζονται προαιρετικά
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η εφαρμογή του νέου συστήματος στις μικρότερες επιχειρήσεις που δεν εμπίπτουν στην υποχρεωτική ασφάλιση.
Μια τέτοια επιχείρηση μπορεί να έχει επιλέξει να ασφαλίζεται με δική της πρωτοβουλία. Εάν πληγεί από φυσική καταστροφή, θα ενεργοποιηθεί το ασφαλιστήριό της σύμφωνα με τους όρους του συμβολαίου, ενώ η ασφαλιστική αποζημίωση θα λαμβάνεται υπόψη κατά τον υπολογισμό της στεγαστικής αρωγής.
Αντίθετα, μια επιχείρηση που βρίσκεται επίσης εκτός της υποχρέωσης αλλά παραμένει νόμιμα ανασφάλιστη μπορεί να προσφύγει στην κρατική αρωγή, εφόσον πληροί τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Δύο μικρά καταστήματα στον ίδιο δρόμο μπορεί, για παράδειγμα, να υποστούν αντίστοιχες ζημιές από την ίδια πλημμύρα. Το πρώτο διαθέτει ιδιωτική ασφάλιση και ενεργοποιεί την κάλυψη που έχει αγοράσει, ενώ στη συνέχεια η αποζημίωση αυτή λαμβάνεται υπόψη κατά τον υπολογισμό της κρατικής συνδρομής. Το δεύτερο, εφόσον δεν είχε υποχρέωση να ασφαλιστεί, μπορεί να ενταχθεί στην κρατική αρωγή χωρίς να υπάρχει ασφαλιστική αποζημίωση προς συνυπολογισμό.
Οι δύο περιπτώσεις, ωστόσο, δεν είναι οικονομικά ταυτόσημες. Στην πρώτη περίπτωση υπάρχει ασφαλιστική κάλυψη της οποίας το ύψος και οι όροι έχουν προσδιοριστεί πριν από την καταστροφή. Στη δεύτερη, η επιχείρηση εξαρτάται από το εάν και σε ποιο βαθμό η ζημιά της είναι επιλέξιμη με βάση το εκάστοτε πλαίσιο κρατικής αρωγής.
- Φυσικές καταστροφές: Τι δικαιούται όποιος χάσει το σπίτι του – Οι 4 νέες επιλογές, τι ισχύει για παλιούς πληγέντες
Υποχρεωτική ασφάλιση: Ποιος καλύπτει πλέον τις ζημιές
Πιο καθαρή είναι η εικόνα για τις επιχειρήσεις που υπάγονται ήδη στην υποχρεωτική ασφάλιση έναντι φυσικών καταστροφών.
Εάν μια τέτοια επιχείρηση υποστεί ζημιές από πλημμύρα, πυρκαγιά ή άλλο κίνδυνο που εμπίπτει στην υποχρέωση ασφάλισης, η βασική πηγή αποζημίωσης για τις συγκεκριμένες υλικές ζημιές είναι η ασφαλιστική κάλυψη.
Πρόκειται για αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο επιμερίζεται το οικονομικό κόστος των φυσικών καταστροφών. Η διεύρυνση της ασφαλιστικής κάλυψης περιορίζει την ανάγκη το Δημόσιο να αναλαμβάνει ζημιές για τις οποίες υπάρχει υποχρέωση ιδιωτικής ασφάλισης, διατηρώντας την κρατική αρωγή για τις περιπτώσεις και τις ζημιές που προβλέπει το θεσμικό πλαίσιο.
Για μια επιχείρηση που οφείλει να είναι ασφαλισμένη, επομένως, ιδιαίτερη σημασία αποκτά το τι ακριβώς προβλέπει το συμβόλαιό της. Το ύψος του ασφαλισμένου κεφαλαίου, οι καλύψεις, οι εξαιρέσεις και τυχόν απαλλαγές καθορίζουν το εύρος της κάλυψης από τη στιγμή που η κρατική αρωγή δεν λειτουργεί ως εναλλακτικός μηχανισμός για ζημιές που υπάγονται στην υποχρεωτική ασφάλιση.
Ποιες επιχειρήσεις μπαίνουν στην υποχρεωτική ασφάλιση
Το νέο πλαίσιο δεν θεσπίζει από την αρχή την υποχρεωτική ασφάλιση των επιχειρήσεων έναντι φυσικών καταστροφών. Η υποχρέωση έχει ήδη εισαχθεί και οι νέες ρυθμίσεις παρεμβαίνουν σε επιμέρους σημεία του συστήματος.
Μεταξύ άλλων, αποσαφηνίζεται ποια οικονομική χρήση λαμβάνεται υπόψη για τον προσδιορισμό των ετήσιων ακαθάριστων εσόδων μιας επιχείρησης κατά τον χρόνο της φυσικής καταστροφής, στοιχείο κρίσιμο για να διαπιστωθεί εάν η επιχείρηση εμπίπτει ή όχι στο καθεστώς υποχρεωτικής ασφάλισης.
Παράλληλα, τροποποιείται η σύνθεση του Συμβουλίου του Παρατηρητηρίου Ιδιωτικής Ασφάλισης έναντι Φυσικών Καταστροφών, στο οποίο συμμετέχουν εκπρόσωποι της Πολιτείας, της Τράπεζας της Ελλάδος, της ασφαλιστικής και τραπεζικής αγοράς, των επιχειρήσεων και της αυτοδιοίκησης.
Φυσικές καταστροφές: Πώς μοιράζεται πλέον ο λογαριασμός
Για τις επιχειρήσεις, το νέο τοπίο διαμορφώνει τρεις διαφορετικές διαδρομές. Όσες υποχρεούνται να ασφαλίζονται στρέφονται στην ασφαλιστική αγορά για τις ζημιές που καλύπτει η υποχρεωτική ασφάλιση. Όσες ασφαλίζονται προαιρετικά ενεργοποιούν την κάλυψή τους και η αποζημίωση που λαμβάνουν συνυπολογίζεται στη στεγαστική αρωγή. Όσες νόμιμα παραμένουν ανασφάλιστες εξακολουθούν να έχουν πρόσβαση στο κρατικό σύστημα, εφόσον πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Το βασικό στοιχείο του νέου πλαισίου είναι ότι επιχειρεί να οριοθετήσει σαφέστερα τις δύο πηγές αποζημίωσης. Η ασφαλιστική αποζημίωση λαμβάνεται υπόψη όπου υπάρχει, ενώ η κρατική αρωγή εξακολουθεί να λειτουργεί με τις προϋποθέσεις και τα όρια που προβλέπει η νομοθεσία.