Καθώς οι τιμές των καυσίμων παραμένουν υψηλές, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιστρατεύουν μειώσεις φόρων, επιδοτήσεις και πλαφόν, ενώ στην Ελλάδα οι νέες παρεμβάσεις θα ανακοινωθούν σε δύο φάσεις μέσα στον Οκτώβριο.
Η νέα άνοδος των τιμών των καυσίμων αναγκάζει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να ανοίξουν ξανά την εργαλειοθήκη των παρεμβάσεων, χωρίς όμως αυτή τη φορά να ακολουθούν όλες την ίδια συνταγή.
Μειώσεις φόρων στη Γερμανία και την Κύπρο, ανώτατες τιμές και περιορισμοί στα περιθώρια σε χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, απευθείας ενισχύσεις στη Γαλλία και την Ουγγαρία και στοχευμένα μέτρα για μεταφορές και άλλους ενεργοβόρους κλάδους συνθέτουν ένα ιδιαίτερα ανομοιογενές ευρωπαϊκό τοπίο.
Η πίεση έχει ενταθεί το τελευταίο διάστημα κυρίως στο diesel. Οι ευρωπαϊκές τιμές του καυσίμου έφτασαν την περασμένη εβδομάδα σε ιστορικό υψηλό και έχουν υπερδιπλασιαστεί από τις αρχές του 2026, καθώς οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία έχουν περιορίσει τις εξαγωγές από ορισμένους από τους μεγαλύτερους προμηθευτές. Η εικόνα επιβαρύνεται από τις περιορισμένες δυνατότητες των διυλιστηρίων να αυξήσουν περαιτέρω την παραγωγή.
- Καύσιμα: Το diesel πιέζει τις τιμές στην Ευρώπη – Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Σε αυτό το πλαίσιο, οι κυβερνήσεις προσπαθούν να συγκρατήσουν το κόστος στην αντλία χωρίς να επαναλάβουν απαραίτητα τα πολύ μεγάλα και οριζόντια πακέτα της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης. Ήδη από την άνοιξη, η διεθνής πρακτική κατέγραφε την επιστροφή των φορολογικών μειώσεων, των πλαφόν και των περιορισμών στα περιθώρια κέρδους, ενώ παράλληλα, όπως επαναλαμβάνουν ηγέτες πολλών κρατών, τα δημοσιονομικά περιθώρια αρκετών ευρωπαϊκών χωρών είναι σήμερα στενότερα.
Ελλάδα: Δύο ημερομηνίες για τα νέα μέτρα
Στην Ελλάδα, το επόμενο πακέτο θα ξεδιπλωθεί σε δύο φάσεις, καθώς η κυβέρνηση επιλέγει να λαμβάνει τις αποφάσεις όσο το δυνατόν πιο κοντά στον χρόνο εφαρμογής τους λόγω της έντονης μεταβλητότητας των διεθνών τιμών.
Όπως διευκρίνισε πρόσφατα ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, τα μέτρα για τα καύσιμα κίνησης θα ανακοινωθούν στις 30 Σεπτεμβρίου και θα καλύπτουν το πρώτο δεκαπενθήμερο του Οκτωβρίου ενώ στις 14 Οκτωβρίου θα ακολουθήσει νέος γύρος ανακοινώσεων, στον οποίο θα περιλαμβάνεται και το πετρέλαιο θέρμανσης
Μέχρι τότε αναμένεται να έχει ξεκαθαρίσει και η εικόνα σχετικά με ενδεχόμενες εμπορικές παρεμβάσεις των διυλιστηρίων. Σύμφωνα με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο, το ύψος της κρατικής παρέμβασης οριστικοποιείται όσο γίνεται πιο κοντά στην ημερομηνία εφαρμογής, ώστε να προσαρμόζεται στις πραγματικές συνθήκες της αγοράς. Η ελληνική προσέγγιση αποτελεί, πάντως, μόνο μία εκδοχή ενός πολύ ευρύτερου ευρωπαϊκού παζλ
Ο χάρτης των παρεμβάσεων στην Ευρώπη
Στην Ευρώπη, οι κυβερνήσεις επιστρατεύουν διαφορετικά μέτρα για να συγκρατήσουν τις τιμές των καυσίμων. Η Γερμανία μειώνει από την 1η Οκτωβρίου τον ενεργειακό φόρο στη βενζίνη και το diesel κατά 14 λεπτά το λίτρο, με τη συνολική ελάφρυνση στην αντλία, συνυπολογίζοντας και την επίδραση στον ΦΠΑ, να φτάνει περίπου τα 17 λεπτά ανά λίτρο.
Η Γαλλία διαθέτει πακέτο 450 εκατ. ευρώ με στοχευμένες ενισχύσεις, μεταξύ των οποίων 100 ευρώ για εργαζόμενους που διανύουν μεγάλες αποστάσεις με το αυτοκίνητο. Στην Ισπανία η έκπτωση περιορίστηκε στα 5 λεπτά τον Σεπτέμβριο, με δυνατότητα επιστροφής στα 20 λεπτά εάν ο πληθωρισμός των καυσίμων ξεπεράσει το 15%, ενώ η Ιταλία παρατείνει τη μείωση του ειδικού φόρου, με το κόστος των παρεμβάσεων να ξεπερνά τα 2,6 δισ. ευρώ.
Η Πορτογαλία διατηρεί τις φοροελαφρύνσεις έως το τέλος του έτους και διαθέτει επιπλέον 38 εκατ. ευρώ για πληττόμενους κλάδους, η Κύπρος έχει παρατείνει έως τις 30 Νοεμβρίου τη μείωση του ειδικού φόρου κατά 8,33 λεπτά το λίτρο και η Ολλανδία διατηρεί μειωμένους φόρους, με συνολική ελάφρυνση 1,4 δισ. ευρώ.
Στο Λουξεμβούργο η μείωση φτάνει τα 5 λεπτά σε βενζίνη και diesel και τα 15 λεπτά στο πετρέλαιο θέρμανσης και το αγροτικό diesel, ενώ Βέλγιο, Κροατία και Σλοβενία χρησιμοποιούν μηχανισμούς ανώτατων τιμών. Η Τσεχία επαναφέρει όρια στα περιθώρια κέρδους των πρατηρίων και μειώνει προσωρινά τον φόρο στο diesel, ενώ σχεδιάζει έκτακτη φορολόγηση των διυλιστηρίων.
Στην Πολωνία βρίσκεται στο τραπέζι φόρος 60% στα έκτακτα των πετρελαϊκών εταιρειών, ενώ η Ουγγαρία επέλεξε απευθείας ενίσχυση 20.000 φιορινιών για περίπου ένα εκατομμύριο νοικοκυριά με πετρελαιοκίνητα αυτοκίνητα.
Από το πλαφόν στην επιδότηση: Η Ευρώπη χωρίς μία κοινή συνταγή
Ο χάρτης των μέτρων δείχνει ότι, παρά το κοινό πρόβλημα, δεν υπάρχει μία ευρωπαϊκή απάντηση στην ακρίβεια των καυσίμων. Η Γερμανία, η Κύπρος, η Ιταλία, η Πορτογαλία, η Ολλανδία και το Λουξεμβούργο χρησιμοποιούν σε διαφορετικό βαθμό τη φορολογία. Η Γαλλία και η Ουγγαρία μετακινούν το βάρος προς πιο στοχευμένες ενισχύσεις. Το Βέλγιο, η Κροατία και η Σλοβενία διαθέτουν μηχανισμούς ελέγχου των τελικών τιμών, ενώ η Τσεχία παρεμβαίνει στα περιθώρια της αγοράς και η Πολωνία επιχειρεί να αντλήσει πόρους από τα αυξημένα κέρδη του πετρελαϊκού κλάδου.
Πίσω από τις διαφορετικές επιλογές βρίσκεται το ίδιο δίλημμα. Οι κυβερνήσεις καλούνται να περιορίσουν την επιβάρυνση για νοικοκυριά και επιχειρήσεις χωρίς να ανοίξουν ξανά έναν μόνιμο λογαριασμό δισεκατομμυρίων για τους κρατικούς προϋπολογισμούς. Γι’ αυτό και η νέα γενιά μέτρων είναι περισσότερο προσωρινή, στοχευμένη και ευέλικτη, με αρκετές χώρες να επανεξετάζουν τις παρεμβάσεις τους ανάλογα με την πορεία των διεθνών τιμών.
Για την Ελλάδα, το επόμενο κρίσιμο σημείο είναι το ύψος της παρέμβασης και κυρίως το πόσο από αυτή θα φανεί τελικά στην αντλία. Με τη βενζίνη και το diesel ήδη πάνω από τα 2 ευρώ το λίτρο, η πίεση έχει περάσει στους καταναλωτές, ενώ σε λίγες εβδομάδες ανοίγει και η περίοδος του πετρελαίου θέρμανσης. Η πορεία του Brent τις επόμενες ημέρες θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό πόσο χώρο θα χρειαστεί να καλύψει η κυβέρνηση.