«Όταν μία μετοχή καταγράφει άνοδο 7.000%, αποτελεί ένδειξη κινδύνου και όχι λόγο για πανηγυρισμούς. Η διαπίστωση αυτή αντηχεί πλέον ως οδυνηρό μάθημα πίσω από το τουρκικό χρηματιστηριακό κραχ των 30 δισεκατομμυρίων δολαρίων, μια τεχνητή φούσκα που έσπασε βίαια αφήνοντας πίσω της μαζικές συλλήψεις στελεχών και μια καθημαγμένη αγορά. Θύματα περισσότεροι από 450.000 επενδυτές.
Οι χρηματοοικονομικοί δείκτες αποδείχθηκαν υπερβολικά ευνοϊκοί για να είναι αληθινοί. Δεκάδες επενδυτικά κεφάλαια, σε συνεργασία με τους χρηματοπιστωτικούς ομίλους που τα πλαισίωναν, κατέγραψαν εξωπραγματικές αποδόσεις, ωθώντας το Χρηματιστήριο της Τουρκίας σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.
Ενδεικτικά, η εταιρεία διαχείρισης κεφαλαίων Tera είδε το κύριο αμοιβαίο κεφάλαιό της να σημειώνει άνοδο που υπερέβη το 60.000% μέσα σε μία τριετία. Παράλληλα, ο χρηματοοικονομικός οργανισμός Destek Finans Faktoring αναδείχθηκε στη δεύτερη μεγαλύτερη εισηγμένη εταιρεία της χώρας, μόλις 17 μήνες μετά την αρχική δημόσια προσφορά της, καθώς η χρηματιστηριακή αξία της μετοχής της εκτινάχθηκε κατά 7.000%.
Η κερδοσκοπική φούσκα, ωστόσο, κατέρρευσε.
Η αρχή έγινε όταν η Tera και ορισμένοι ακόμη διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων αδυνατούσαν να ρευστοποιήσουν τα μερίδια των επενδυτών που ζητούσαν εξαργύρωση. Αμέσως μετά, ήρθαν στο φως αποκαλύψεις για τη λειτουργία συστημάτων «πυραμίδας», στα οποία εμπλέκονται και άλλες εταιρείες του κλάδου.
Η εξέλιξη προκάλεσε ισχυρούς κλυδωνισμούς, με τον γενικό δείκτη του Χρηματιστηρίου της Κωνσταντινούπολης να καταγράφει απώλειες άνω του 5% στις 16 Σεπτεμβρίου. Μέσα σε ένα μόλις διήμερο, το οικονομικό σκάνδαλο εξανέμισε περίπου 30 δισεκατομμύρια δολάρια από την κεφαλαιοποίηση της αγοράς.
Προκειμένου να αποκατασταθεί η σταθερότητα, η τουρκική ρυθμιστική αρχή προχώρησε στην εκκαθάριση 131 επενδυτικών κεφαλαίων, τα οποία διαχειρίζονται περιουσιακά στοιχεία ύψους 18 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Πλέον, περισσότεροι από 450.000 επενδυτές βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα επώδυνο κούρεμα και μακροχρόνια αναμονή για την ανάκτηση των υπολειπόμενων κεφαλαίων.
Οι υπαίτιοι της απάτης αντιμετωπίζουν ποινές κάθειρξης, καθώς οι αρχές έχουν ήδη συλλάβει δεκάδες στελέχη του χρηματοπιστωτικού κλάδου –συμπεριλαμβανομένου του προέδρου της Tera– ενώ παράλληλα δεσμεύτηκαν περιουσιακά στοιχεία άλλων εμπλεκομένων.
Η κρίση δεν εκδηλώθηκε απροειδοποίητα. Ήδη από το προηγούμενο έτος, ο υπουργός Οικονομικών της Τουρκίας, Μεχμέτ Σιμσέκ, είχε εντοπίσει σημάδια αταξίας στις κεφαλαιαγορές, δεσμευόμενος για τη θεσμοθέτηση αυστηρότερου κανονιστικού πλαισίου.
Έκτοτε, ήρθαν στο φως στοιχεία που αποδεικνύουν ότι ορισμένα αμοιβαία κεφάλαια αγόραζαν μετοχές χαμηλής εμπορευσιμότητας –ακόμη και θυγατρικών τους εταιρειών– με μοναδικό σκοπό την τεχνητή διόγκωση της αξίας τους. Η τακτική αυτή επέτρεπε την εμφάνιση πλασματικών υπερκερδών που προσέλκυαν νέα κεφάλαια, ενώ παράλληλα παρείχε τη δυνατότητα λήψης δανείων με εγγύηση τις υπερτιμημένες μετοχές.
Τον περασμένο Ιούνιο, ο οίκος αξιολόγησης MSCI προειδοποίησε ανοιχτά ότι η απουσία ρυθμιστικής παρέμβασης θα οδηγούσε στην υποβάθμιση της Τουρκίας από τις αναδυόμενες στις πρωτοποριακές (frontier) αγορές, τοποθετώντας τη χώρα στην ίδια επενδυτική κατηγορία με πολύ μικρότερες οικονομίες, όπως η Τυνησία και η Ρουμανία.
Οι αρμόδιες αρχές καθυστέρησαν να ανταποκριθούν στα προειδοποιητικά σημάδια. Μόλις στα τέλη Αυγούστου η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς της Τουρκίας (SPK) επιχείρησε να εμποδίσει τα επενδυτικά κεφάλαια να χειραγωγούν τις τιμές μεμονωμένων μετοχών.
Οι διαχειριστές έσπευσαν να συμμορφωθούν με τους νέους, αυστηρότερους κανόνες, προχωρώντας σε μαζικές ρευστοποιήσεις των χαρτοφυλακίων τους. Η κίνηση αυτή προκάλεσε ελεύθερη πτώση των τιμών, με τους επενδυτές να επιχειρούν μαζική έξοδο, η οποία ωστόσο αποκλείστηκε αμέσως καθώς οι εταιρείες ανέστειλαν τις πληρωμές.
Όσοι προειδοποίησαν αγνοήθηκαν ή υπέστησαν διώξεις
Όσοι είχαν κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου αγνοήθηκαν ή υπέστησαν διώξεις.
Πρώην αναπληρωτής επικεφαλής της τουρκικής αρχής για την καταπολέμηση του οικονομικού εγκλήματος καταγγέλλει ότι συνελήφθη δύο φορές από την αστυνομία, αφότου προέβη σε επίσημες αναφορές κατά της Tera.
Παράλληλα, η ίδια η εταιρεία είχε εξαπολύσει απειλές για δικαστικές προσφυγές εναντίον δημοσιογράφων και χρηστών των μέσων κοινωνικής δικτύωσης που την κατηγορούσαν για παράνομες πρακτικές.
Ο Μεχμέτ Σιμσέκ έσπευσε να κατευνάσει τις ανησυχίες των αγορών, δηλώνοντας στις 18 Σεπτεμβρίου ότι η κρίση –την οποία απέδωσε σε μεμονωμένα περιστατικά– έχει πλέον περιοριστεί. «Δεν υφίσταται συστημικός κίνδυνος», υπογράμμισε, άποψη με την οποία φαίνεται να συντάσσονται και οι ξένοι επενδυτές.
Ο Βίκτορ Σάμπο, διαχειριστής χαρτοφυλακίου στην εταιρεία διαχείρισης πλούτου abrdn, επισημαίνει ότι η κατάσταση δεν επεκτείνεται στην ευρύτερη οικονομία.
Παράλληλα, οι φόβοι για μαζική στροφή προς το δολάριο αποδείχθηκαν αβάσιμοι, καθώς οι εγχώριοι επενδυτές που αποχώρησαν από το χρηματιστήριο επέλεξαν να τοποθετήσουν τα κεφάλαιά τους σε έντοκους τραπεζικούς λογαριασμούς σε τουρκική λίρα.
Ισχυρό πλήγμα
Εντούτοις, η αξιοπιστία των τουρκικών χρηματοπιστωτικών αγορών δέχθηκε ακόμη ένα ισχυρό πλήγμα. Τα τελευταία έτη, ο Τούρκος πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, προέβαλλε συστηματικά την προοπτική ανάδειξης της Κωνσταντινούπολης σε διεθνές χρηματοοικονομικό κέντρο.
Η Άγκυρα προσδοκούσε επίσης να προσελκύσει μέρος των κεφαλαίων που εγκαταλείπουν την περιοχή του Κόλπου, στον απόηχο των ιρανικών επιθέσεων με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Η «αγορά της Άγριας Δύσης»
Το φιάσκο των αμοιβαίων κεφαλαίων, ωστόσο, υπονομεύει σοβαρά τις συγκεκριμένες επιδιώξεις. Οι διεθνείς επενδυτές αντιμετώπιζαν ήδη τις τουρκικές μετοχές ως «αγορά της Άγριας Δύσης», σημειώνει ο Τίμοθι Ας της RBC BlueBay Asset Management, διερωτώμενος με νόημα: «Γιατί να εμπιστευτεί κανείς το ρυθμιστικό περιβάλλον μετά από όσα συνέβησαν;»
Η δίωξη των υπόπτων διαχειριστών κεφαλαίων ενδέχεται να μην αποδειχθεί επαρκής, καθώς αναλυτές επισημαίνουν την ανάγκη να διερευνηθούν τα αίτια της κωλυσιεργίας των ρυθμιστικών αρχών.
Ισχυρισμοί για πολιτική ομπρέλα από τον Ερντογάν
Παράλληλα, στο μικροσκόπιο οφείλουν να τεθούν οι ισχυρισμούς ότι ορισμένοι από τους υπαίτιους της χρηματιστηριακής αναταραχής απολάμβαναν πολιτική προστασία από πρόσωπα του στενού περιβάλλοντος του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Προς το παρόν, πάντως, καμία από τις δύο έρευνες δεν φαίνεται να δρομολογείται.
Το λάθος καταφύγιο από την ακρίβεια
Το σκάνδαλο αποτελεί σύμπτωμα βαθύτερης συστημικής δυσλειτουργίας. Οι Τούρκοι πολίτες αναζητούν επί σειρά ετών καταφύγιο από την ανεξέλεγκτη ακρίβεια, με τον πληθωρισμό να ξεπερνά το 80% το 2022 και να διατηρείται πλέον κοντά στο 30% ετησίως.
Δελεασμένοι από τις υποσχέσεις για υπέρογκες αποδόσεις, πολλοί μικροεπενδυτές –ακόμη και στερούμενοι βασικών γνώσεων– διοχέτευσαν τα κεφάλαιά τους σε μετοχές υψηλής μεταβλητότητας. Το μάθημα που αποκόμισαν υπήρξε οδυνηρό: στην Τουρκία οι τιμές καταναλωτή παρουσιάζουν μόνο αυξητική τάση, όμως οι χρηματιστηριακές αξίες μπορούν να κινηθούν και προς την αντίθετη κατεύθυνση.
–
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της - στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.