Σε ένα τέταρτο του αιώνα, η ελληνική οικονομία διέγραψε έναν πλήρη κύκλο ανόδου, κατάρρευσης και ατελούς ανάκαμψης. Το επίπεδο παραγωγής του 2025 αντιστοιχεί περίπου σε εκείνο των ετών 2003-2004.
Η ελληνική οικονομία έχει ανακτήσει σημαντικό μέρος του προσανατολισμού της προς τους διεθνώς εμπορεύσιμους κλάδους που είχε χάσει πριν από την κρίση, χωρίς όμως η αλλαγή αυτή μεταφράζεται ακόμη σε αντίστοιχη αύξηση της πραγματικής παραγωγής. Το 2025 η χώρα παρήγαγε 10% λιγότερο από ό,τι το 2009 και 13% λιγότερο από την κορυφή του 2008.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα του νέου Policy Brief του ΚΕΦΙΜ με τίτλο «Το ελληνικό παραγωγικό μοντέλο 2000-2025», που υπογράφουν ο Βοηθός Ερευνητής του ΚΕΦΙΜ Χρήστος Λούκας και ο Πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ Νίκος Ρώμπαπας. Η μελέτη εξετάζει τη μεταβολή της παραγωγικής διάρθρωσης της ελληνικής οικονομίας από το 2000 έως το 2025, με ιδιαίτερη έμφαση στη σύγκριση του 2009 με το 2025, αξιοποιώντας στοιχεία της Eurostat. Για κάθε κλάδο εξετάζονται τόσο το μερίδιό του στο ΑΕΠ όσο και ο πραγματικός όγκος και η αξία της παραγωγής, ώστε να διακρίνεται η πραγματική παραγωγική μεταβολή από την επίδραση των τιμών.
Τα βασικά ευρήματα της μελέτης
– Σε ένα τέταρτο του αιώνα, η ελληνική οικονομία διέγραψε έναν πλήρη κύκλο ανόδου, κατάρρευσης και ατελούς ανάκαμψης. Το επίπεδο παραγωγής του 2025 αντιστοιχεί περίπου σε εκείνο των ετών 2003-2004.
– Η μεγάλη μετατόπιση προς τις υπηρεσίες είχε ήδη πραγματοποιηθεί πριν από την κρίση. Από το 2009 μέχρι σήμερα, τα μερίδια υπηρεσιών, βιομηχανίας και αγροτικής παραγωγής έχουν μεταβληθεί κατά λιγότερο από μία μονάδα του ΑΕΠ το καθένα.
– Η σημαντικότερη μεταβολή αφορά τη σχέση εμπορεύσιμων και μη εμπορεύσιμων δραστηριοτήτων. Η στροφή προς την εγχώρια αγορά που είχε καταγραφεί κατά τη δεκαετία του 2000 έχει πλέον αντιστραφεί πλήρως.
– Οι μεγαλύτερες απώλειες μεριδίου από το 2009 καταγράφονται στον ευρύτερο δημόσιο τομέα (-3,6 μονάδες του ΑΕΠ), στις κατασκευές (-2,7) και στο εμπόριο, τις μεταφορές και τον τουρισμό (-1,2). Αντίθετα, ενίσχυση καταγράφουν μεταξύ άλλων η βιομηχανία (+1,8), τα χρηματοπιστωτικά (+1,0), η γεωργία (+0,7) και η πληροφορική (+0,5).
– Ωστόσο, μεγάλο μέρος αυτών των μεταβολών αντανακλά αλλαγές στις σχετικές τιμές και όχι στον όγκο της παραγωγής. Χαρακτηριστικό είναι ότι η γεωργία και οι χρηματοπιστωτικές και επαγγελματικές υπηρεσίες αύξησαν το μερίδιό τους παρότι η πραγματική παραγωγή τους είναι χαμηλότερη από το 2009.
– Η μεταποίηση αποτελεί την καθαρότερη περίπτωση πραγματικής παραγωγικής ενίσχυσης: το μερίδιό της αυξήθηκε από 8,2% του ΑΕΠ το 2009 σε 9,1% το 2025 και ο όγκος παραγωγής της είναι σήμερα 7% υψηλότερος από το 2009.
– Αντίστοιχη θετική δυναμική καταγράφει η πληροφορική, οι επικοινωνίες και η ενημέρωση, που μαζί με τη μεταποίηση αποτελούν τους δύο κλάδους που ξεπερνούν σε πραγματική παραγωγή τα επίπεδα του 2009.
Η μελέτη καταλήγει ότι η προσαρμογή της περιόδου της κρίσης άλλαξε τις σχετικές τιμές υπέρ των διεθνώς εμπορεύσιμων δραστηριοτήτων, όμως αυτή η αλλαγή δεν ήταν από μόνη της αρκετή για να οδηγήσει σε ανάλογη αύξηση της παραγωγής. Το επόμενο ζητούμενο είναι η μετατόπιση που έχει ήδη συντελεστεί στη σύνθεση της οικονομίας να αποκτήσει ισχυρότερο πραγματικό παραγωγικό περιεχόμενο, μέσω περισσότερων επενδύσεων, μεγαλύτερης εξωστρέφειας και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.
Ο Πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ, Νίκος Ρώμπαπας, δήλωσε σχετικά: «Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα έχει πράγματι στραφεί προς τους κλάδους που ανταγωνίζονται στις διεθνείς αγορές, όμως μεγάλο μέρος αυτής της μετατόπισης οφείλεται αύξηση των τιμών και όχι της παραγωγής.
Το επόμενο βήμα είναι αυτή η αλλαγή στη σύνθεση της οικονομίας να θεμελιωθεί πιο σταθερά σε μια πραγματική ενίσχυση της παραγωγής. Η μεταποίηση και η πληροφορική δείχνουν ότι αυτό μπορεί να γίνει. Χρειαζόμαστε περισσότερες επενδύσεις, περισσότερες εξωστρεφείς επιχειρήσεις και συνέχιση των μεταρρυθμίσεων που μπορούν να αυξήσουν την παραγωγικότητα και, τελικά, το πραγματικό εισόδημα της χώρας».
Σύμφωνα με το ΚΕΦΙΜ, το παραγωγικό μοντέλο μας αφορά όλους καθώς καθορίζει πόσο πραγματικό πλούτο μπορεί να δημιουργεί η χώρα και όχι απλώς πώς κατανέμεται το ΑΕΠ μεταξύ των κλάδων, ενώ ταυτόχρονα επηρεάζει άμεσα τη δυνατότητα της οικονομίας να στηρίζει περισσότερες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας.
Ακόμα, συνδέεται με το κατά πόσο η χώρα μπορεί να πετυχαίνει διατηρήσιμη αύξηση των εισοδημάτων και του βιοτικού επιπέδου, καθώς η ενίσχυση των διεθνώς εμπορεύσιμων κλάδων έχει σημασία μόνο εφόσον συνοδεύεται από πραγματική αύξηση της παραγωγής και όχι μόνο από υψηλότερες τιμές. «Μια ισχυρότερη και πιο παραγωγική οικονομία είναι ανθεκτικότερη σε μελλοντικές κρίσεις και εξωτερικούς κραδασμούς», αναφέρει ακόμα το ΚΕΦΙΜ.