Η ελληνική οικονομία άλλαξε κατεύθυνση μετά την κρίση, αλλά δεν ανέκτησε ακόμη την παραγωγή που έχασε. Το 2025 ο πραγματικός όγκος της συνολικής προστιθέμενης αξίας ήταν 10% χαμηλότερος από το 2009 και 13% κάτω από την κορυφή του 2008. Νέα μελέτη του ΚΕΦΙΜ δείχνει ότι οι διεθνώς εμπορεύσιμες δραστηριότητες κέρδισαν βάρος στο ΑΕΠ. Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, είναι πόσο από αυτό το κέρδος αντιστοιχεί σε περισσότερα προϊόντα και υπηρεσίες και πόσο σε αλλαγές τιμών.
Τα βασικά σε 30’’
- Η πραγματική παραγωγή της οικονομίας το 2025 υπολείπεται κατά 10% του 2009 και κατά 13% του 2008. Το επίπεδό της αντιστοιχεί περίπου στα έτη 2003–2004.
- Οι διεθνώς εμπορεύσιμοι κλάδοι αύξησαν τη συμμετοχή τους κατά 4,9 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ από το 2009. Η μεταβολή του μεριδίου δεν σημαίνει αυτομάτως ανάλογη αύξηση του όγκου παραγωγής.
- Η μεταποίηση παράγει πραγματικά 7% περισσότερο από το 2009 και ανέβασε το μερίδιό της από 8,2% σε 9,1% του ΑΕΠ. Η πληροφορική, οι επικοινωνίες και η ενημέρωση εμφανίζουν αύξηση όγκου 5%.
- Ο ενιαίος κλάδος εμπορίου, μεταφορών, καταλύματος και εστίασης παράγει 27% λιγότερο από το 2009, παρά τη μεγάλη άνοδο του τουρισμού.
Η πίτα άλλαξε, αλλά παραμένει μικρότερη
Το Policy Brief «Το ελληνικό παραγωγικό μοντέλο 2000–2025», που υπογράφουν ο Χρήστος Λούκας και ο Νίκος Ρώμπαπας, καταγράφει έναν πλήρη κύκλο ανόδου, κατάρρευσης και ατελούς ανάκαμψης. Η μελέτη βασίζεται σε στοιχεία της Eurostat και εξετάζει τόσο το μερίδιο κάθε δραστηριότητας στο ΑΕΠ όσο και την παραγωγή της σε σταθερές τιμές. Έτσι, διαχωρίζει την πραγματική αύξηση του όγκου από την άνοδο της αξίας σε ευρώ.
Η αλλαγή στη γενική εικόνα των τριών μεγάλων τομέων είναι μικρή: από το 2009 έως το 2025, υπηρεσίες, βιομηχανία μαζί με κατασκευές και αγροτική παραγωγή μετακινήθηκαν καθεμία λιγότερο από μία ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ. Στο εσωτερικό τους, όμως, έγιναν σημαντικές μετατοπίσεις. Με την ταξινόμηση εμπορεύσιμων δραστηριοτήτων που χρησιμοποιεί το ΚΕΦΙΜ, οι κλάδοι που μπορούν να ανταγωνιστούν στις διεθνείς αγορές κέρδισαν 4,9 μονάδες του ΑΕΠ, ενώ οι μη εμπορεύσιμοι έχασαν 7,8. Αντιστράφηκε έτσι η προ κρίσης στροφή προς την εγχώρια αγορά.
Το μερίδιο είναι ποσοστό μιας αξίας σε τρέχουσες τιμές· ο πραγματικός όγκος μετρά τι παράγεται αφού αφαιρεθεί η επίδραση των τιμών. Ένας κλάδος μπορεί συνεπώς να αποκτήσει μεγαλύτερο μερίδιο επειδή ακριβύνουν οι υπηρεσίες του ή επειδή οι υπόλοιποι συρρικνώθηκαν, ακόμη κι αν ο ίδιος παράγει λιγότερο. Αυτή είναι η διαφορά που καθορίζει την ανάγνωση της μελέτης.
Οι βασικοί κλάδοι: μερίδιο ΑΕΠ και πραγματική παραγωγή
| Κλάδος | Μερίδιο ΑΕΠ 2009 | Μερίδιο ΑΕΠ 2025 | Πραγματικός όγκος 2025 έναντι 2009 |
|---|---|---|---|
| Γεωργία, δασοκομία, αλιεία | 2,9% | 3,6% | −9% |
| Μεταποίηση, ενέργεια, εξόρυξη | 11,3% | 13,1% | −3% |
| Εκ των οποίων: μεταποίηση | 8,2% | 9,1% | +7% |
| Κατασκευές | 4,8% | 2,1% | −39% |
| Εμπόριο, μεταφορές, κατάλυμα, εστίαση | 21,8% | 20,6% | −27% |
| Πληροφορική, επικοινωνίες, ενημέρωση | 2,7% | 3,2% | +5% |
| Χρηματοπιστωτικές, ασφαλιστικές δραστηριότητες | 4,1% | 5,1% | −12% |
| Διαχείριση ακίνητης περιουσίας | 13,9% | 14,5% | +19%* |
| Επαγγελματικές, επιστημονικές, διοικητικές δραστηριότητες | 5,8% | 6,1% | −14% |
| Δημόσια διοίκηση, άμυνα, εκπαίδευση, υγεία, κοινωνική μέριμνα | 18,7% | 15,1% | −10% |
| Τέχνες, ψυχαγωγία και λοιπές υπηρεσίες | 3,3% | 3,0% | −11% |
- ΚΕΦΙΜ, «Το ελληνικό παραγωγικό μοντέλο 2000–2025», επεξεργασία στοιχείων Eurostat. Τα μερίδια είναι ποσοστά του ΑΕΠ σε τρέχουσες τιμές· η τελευταία στήλη αποτυπώνει τη μεταβολή του όγκου παραγωγής. Η μεταποίηση είναι υποσύνολο της γραμμής «μεταποίηση, ενέργεια, εξόρυξη» και δεν αθροίζεται δεύτερη φορά. Τα μερίδια των δέκα κύριων κλάδων δεν αθροίζουν στο 100% του ΑΕΠ, καθώς δεν περιλαμβάνουν τους φόρους επί των προϊόντων. *Στα ακίνητα ο όγκος αφορά κυρίως τεκμαρτές υπηρεσίες στέγασης από το υφιστάμενο απόθεμα κατοικιών, όχι αγοραπωλησίες ή νέες κατασκευές.
Η μεταποίηση είναι η καθαρότερη πραγματική αλλαγή
Από όλους τους μεγάλους κλάδους, η μεταποίηση προσφέρει το πιο καθαρό παράδειγμα αύξησης που δεν εξηγείται κυρίως από ακριβότερες τιμές. Το μερίδιό της ανέβηκε κατά 0,9 μονάδες του ΑΕΠ από το 2009, ενώ ο πραγματικός όγκος παραγωγής της αυξήθηκε κατά 7%. Στην ίδια περίοδο, η συνολική οικονομία βρίσκεται 10% χαμηλότερα. Η ονομαστική αξία της μεταποιητικής παραγωγής αυξήθηκε 18%, αλλά, σύμφωνα με τη μελέτη, η σχετική κίνηση των τιμών της δεν διαφοροποιήθηκε ουσιαστικά από την υπόλοιπη οικονομία.
Η ανάκαμψη είναι κυρίως πρόσφατη: από το 2019 έως το 2025 ο όγκος της μεταποίησης αυξήθηκε 44%, έναντι 9% για το σύνολο της οικονομίας. Αυτό δεν διαγράφει τη βαθιά ζημιά της κρίσης. Από την κορυφή του 2005 έως το χαμηλό του 2016, ο κλάδος είχε χάσει 40% της παραγωγής του. Δείχνει, όμως, πού υπάρχει μετρήσιμη ενίσχυση του παραγωγικού πυρήνα.
Στην πληροφορική, τις επικοινωνίες και την ενημέρωση, το πραγματικό προϊόν βρίσκεται 5% πάνω από το 2009 και το μερίδιο αυξήθηκε από 2,7% σε 3,2%. Οι τιμές συνέβαλαν και εδώ: η αξία σε ευρώ αυξήθηκε 26%. Η αύξηση του όγκου κατά 56% από το 2019 έως το 2025 επιβεβαιώνει πάντως ότι η εξέλιξη δεν είναι μόνο λογιστική. Ο κλάδος παραμένει μικρός, περίπου στο 3% του ΑΕΠ.
Γιατί τα υψηλότερα μερίδια μπορεί να παραπλανούν
Στη γεωργία, το μερίδιο αυξήθηκε από 2,9% σε 3,6%, μολονότι η πραγματική παραγωγή είναι 9% χαμηλότερη από το 2009. Η αξία της σε ευρώ αυξήθηκε 32%. Πρόκειται για άνοδο σχετικών τιμών, όχι για περισσότερη αγροτική παραγωγή. Παρόμοιο χάσμα εμφανίζεται στα χρηματοπιστωτικά: μερίδιο 5,1% από 4,1%, αλλά όγκος 12% χαμηλότερος. Η μελέτη συνδέει τη διαφορά με τις τιμές των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, κυρίως επιτόκια και προμήθειες. Στις επαγγελματικές και διοικητικές υπηρεσίες, το μερίδιο ανέβηκε από 5,8% σε 6,1%, ενώ ο πραγματικός όγκος είναι 14% χαμηλότερος.
Στην αντίθετη κατεύθυνση, ο ευρύτερος δημόσιος τομέας έχασε 3,6 μονάδες μεριδίου, από 18,7% σε 15,1%. Ο πραγματικός όγκος των υπηρεσιών του μειώθηκε 10%, όσο και η συνολική οικονομία. Το ΚΕΦΙΜ αποδίδει τη μεγαλύτερη υποχώρηση του ονομαστικού μεριδίου στη μείωση της αξίας της παραγωγής, η οποία στον συγκεκριμένο κλάδο αντανακλά σε μεγάλο βαθμό το μισθολογικό κόστος. Μικρότερο ποσοστό του ΑΕΠ, συνεπώς, δεν ισοδυναμεί από μόνο του με ανάλογη μείωση των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Οι κατασκευές είναι διαφορετική περίπτωση: έχασαν και μερίδιο, από 4,8% σε 2,1%, και πραγματικό όγκο, κατά 39% από το 2009. Παρά την ισχυρή ανάκαμψη του όγκου κατά 68% μεταξύ 2019 και 2025, η αφετηρία ήταν εξαιρετικά χαμηλή. Σε σύγκριση με την κορυφή του 2006, η παραγωγή τους εξακολουθεί να υπολείπεται κατά 61%.
Το παράδοξο των τουριστικών ρεκόρ
Ο μεγαλύτερος ενιαίος κλάδος στη στατιστική ταξινόμηση της μελέτης συνδυάζει εμπόριο, μεταφορές, κατάλυμα και εστίαση. Το 2025 αντιστοιχούσε στο 20,6% του ΑΕΠ, από 21,8% το 2009, όμως παρήγαγε σε σταθερές τιμές 27% λιγότερο. Το εύρημα δεν ακυρώνει την ανάπτυξη του τουρισμού: τα καταλύματα και η εστίαση έχουν ενισχυθεί, ενώ το εμπόριο, που εξαρτάται από την εγχώρια κατανάλωση, ακολούθησε πολύ ασθενέστερη πορεία. Η κοινή στατιστική ομάδα δεν επιτρέπει να παρουσιαστεί το −27% ως πτώση του τουρισμού.
Υπάρχει και μια εξαίρεση που απαιτεί προσοχή. Η διαχείριση ακίνητης περιουσίας εμφανίζει πραγματικό όγκο 19% μεγαλύτερο από το 2009. Η κατηγορία, ωστόσο, αποτυπώνει κατά κύριο λόγο τις υπηρεσίες στέγασης που αποδίδονται στο υπάρχον απόθεμα κατοικιών, συμπεριλαμβανομένων των τεκμαρτών ενοικίων ιδιοκατοίκησης. Όταν το ΚΕΦΙΜ συμπεραίνει ότι μόνο η μεταποίηση και η πληροφορική ξεπέρασαν το 2009, εξαιρεί ρητά αυτή την ιδιαίτερη κατηγορία. Χωρίς αυτή τη διευκρίνιση, ο ισχυρισμός θα ερχόταν σε σύγκρουση με τα ίδια τα στοιχεία.
Τι να προσέξουμε από εδώ και πέρα
Η μετατόπιση προς τους εμπορεύσιμους κλάδους είναι πραγματική ως προς τα μερίδια. Δεν αποτελεί, από μόνη της, απόδειξη ότι η χώρα παράγει περισσότερο. Για την επόμενη αποτίμηση θα μετρήσουν ο όγκος προστιθέμενης αξίας της μεταποίησης και των ψηφιακών υπηρεσιών, οι παραγωγικές επενδύσεις, η εξαγωγική επίδοση και το κατά πόσο η ανάκαμψη θα επεκταθεί πέρα από τους δύο κλάδους που ξεχωρίζουν.
Η κεντρική διαπίστωση είναι σκληρή: μετά από δεκαέξι χρόνια, η Ελλάδα έχει διαφορετική κατανομή οικονομικής αξίας, αλλά συνολικά μικρότερη πραγματική παραγωγή από το 2009. Το στοίχημα δεν είναι να μεγαλώσει απλώς το ποσοστό ενός κλάδου στο ΑΕΠ. Είναι να μεγαλώσει, σε σταθερές τιμές, η ίδια η παραγωγική βάση.
Στοιχεία και πηγές
ΚΕΦΙΜ, Policy Brief No 14, Σεπτέμβριος 2026, «Το ελληνικό παραγωγικό μοντέλο 2000–2025», Χρήστος Λούκας και Νίκος Ρώμπαπας· στοιχεία Eurostat.