Μικρότερες προκαταβολές, αυστηρές προθεσμίες για τους πιστωτές και ισχυρότερη προστασία της κύριας κατοικίας φέρνει το νέο πλαίσιο για το ιδιωτικό χρέος. Τα αριθμητικά παραδείγματα δείχνουν στην πράξη τι αλλάζει για οφειλέτες και servicers, από τις προκαταβολές έως τις δόσεις και τις συνέπειες μη συμμόρφωσης.
Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οι οφειλέτες θα μπορούν να ρυθμίζουν τα χρέη τους απέναντι σε τράπεζες και servicers αποτυπώνει το νέο πλαίσιο, με τις παρεμβάσεις να επιχειρούν να περιορίσουν τις απαιτήσεις για υψηλές προκαταβολές, να βάλουν συγκεκριμένα χρονικά όρια στη διαδικασία και να ενισχύσουν τις υποχρεώσεις ενημέρωσης των πιστωτών.
Η πρακτική διάσταση των αλλαγών γίνεται πιο καθαρή μέσα από τα αριθμητικά παραδείγματα που αποτυπώνουν τη διαφορά πριν και μετά. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι νέες ρυθμίσεις μεταφράζονται σε σημαντικά χαμηλότερη άμεση επιβάρυνση για τον οφειλέτη, συγκεκριμένα χρονικά περιθώρια για την ολοκλήρωση της διαδικασίας, αλλά και οικονομικές συνέπειες για τον πιστωτή όταν δεν τηρούνται οι νέες υποχρεώσεις.
«Κόφτης» σε προκαταβολή
Στην πρώτη γραμμή βρίσκεται η προκαταβολή που μπορεί να ζητηθεί κατά τη διμερή ρύθμιση. Το νέο πλαίσιο θέτει ανώτατο όριο 15%, έναντι απαιτήσεων που ξεπερνούσαν ακόμη και το 30% και έφταναν έως 50%. Η διαφορά γίνεται ιδιαίτερα εμφανής σε οφειλή 200.000 ευρώ. Εάν ζητούνταν προκαταβολή 50%, ο οφειλέτης θα έπρεπε να καταβάλει 100.000 ευρώ άμεσα, αφήνοντας 100.000 ευρώ για ρύθμιση. Με το νέο ανώτατο όριο του 15%, η προκαταβολή περιορίζεται στα 30.000 και το ποσό που απομένει για ρύθμιση αυξάνεται στα 170.000 ευρώ. Με άλλα λόγια, η άμεση επιβάρυνση για τον οφειλέτη μειώνεται κατά 70.000 ευρώ.
Το ίδιο αποτυπώνεται και σε οφειλή 100.000 ευρώ. Μια υποθετική προκαταβολή 40% αντιστοιχεί σήμερα σε 40.000, ενώ με το νέο όριο του 15% περιορίζεται στα 15.000. Έτσι, το ποσό που απομένει για ρύθμιση αυξάνεται από 60.000 σε τουλάχιστον 85.000 ευρώ. Ο οφειλέτης χρειάζεται, δηλαδή, 25.000 ευρώ λιγότερα για να καταβάλει την προκαταβολή. Μάλιστα, το όριο μπορεί να είναι ακόμη χαμηλότερο σε τεκμηριωμένη ιδιαίτερη οικονομική δυσχέρεια ή όταν συντρέχουν κοινωνικά κριτήρια ή ειδικά προβλήματα υγείας.
Θωρακίζεται η πρώτη κατοικία
Σημαντική αλλαγή φέρνει το νέο πλαίσιο στην προστασία της κύριας κατοικίας μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού, καθώς προβλέπεται δυνατότητα ο οφειλέτης να προστατεύσει αποκλειστικά την κύρια κατοικία του, συναινώντας παράλληλα στη ρευστοποίηση των υπόλοιπων ακινήτων του.
Για παράδειγμα οφειλέτης με συνολικές οφειλές 300.000 ευρώ που διαθέτει κύρια κατοικία αξίας 150.000 ευρώ και λοιπά ακίνητα αξίας 50.000 ευρώ μπορεί να δηλώσει, με βάση το νέο πλαίσιο, στην πλατφόρμα του εξωδικαστικού ότι επιθυμεί να προστατεύσει την κύρια κατοικία, αποδεχόμενος τη ρευστοποίηση των υπόλοιπων ακινήτων. Η πλατφόρμα διαχωρίζει την κύρια κατοικία από την υπόλοιπη περιουσία και η ρύθμιση υπολογίζεται με βάση την αξία της κύριας κατοικίας. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, τα 50.000 από τη ρευστοποίηση των λοιπών ακινήτων κατευθύνονται προς ικανοποίηση των πιστωτών, ενώ η οφειλή που τίθεται προς ρύθμιση ανέρχεται σε 150.000.
Η νέα οφειλή των 150.000 μπορεί να ρυθμιστεί έως και για 35 έτη, ανάλογα με την εισοδηματική κατάσταση του οφειλέτη. Με την υπογραφή της σύμβασης, απαγορεύεται η διενέργεια πλειστηριασμού της κύριας κατοικίας από τους πιστωτές που συμμετέχουν στη ρύθμιση, ενώ η σύμβαση αποκτά ισχύ εκτελεστού τίτλου και ο οφειλέτης προστατεύεται όσο τηρεί τη ρύθμιση.
Το σημείο αυτό, ωστόσο, δεν πρέπει να συγχέεται με αυτόματο κούρεμα της οφειλής. Η διαγραφή που προκύπτει από τον αλγόριθμο δεν αποτελεί άφεση χρέους, αλλά αποτέλεσμα του υπολογισμού που γίνεται με βάση την αξία της κύριας κατοικίας, ώστε να προκύψει χαμηλότερη και βιώσιμη δόση και να προστατευθεί η κατοικία. Οι πιστωτές εξακολουθούν να ικανοποιούνται από τη ρευστοποίηση της υπόλοιπης περιουσίας.
Η εικόνα διαφοροποιείται εάν η υπόλοιπη περιουσία είναι μεγαλύτερη. Στο ίδιο παράδειγμα, εάν τα λοιπά ακίνητα δεν έχουν αξία 50.000 αλλά 160.000 ευρώ, η υπόλοιπη περιουσία υπερβαίνει το αντίστοιχο ύψος των οφειλών. Σε αυτή την περίπτωση δεν προκύπτει κούρεμα της οφειλής. Η υπόλοιπη περιουσία ρευστοποιείται και χρησιμοποιείται για την ικανοποίηση των πιστωτών, μέχρι το συνολικό ύψος της οφειλής.
Η ουσία της νέας ρύθμισης είναι επομένως η θωράκιση της κύριας κατοικίας μέσα από μια βιώσιμη ρύθμιση, χωρίς να αντιμετωπίζεται μεμονωμένα από την υπόλοιπη περιουσία του οφειλέτη. Η αξία της κατοικίας αποτελεί τη βάση για τον υπολογισμό της ρύθμισης, ενώ η λοιπή περιουσία παραμένει διαθέσιμη για την ικανοποίηση των πιστωτών.
Έως έξι μήνες για να ολοκληρωθεί η διαδικασία
Αλλαγές προβλέπονται και στον χρόνο μέσα στον οποίο θα πρέπει να ολοκληρώνεται η διαδικασία ρύθμισης. Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο για έναν οφειλέτη με χρέος 80.000 ευρώ, ο οποίος υποβάλλει πλήρη φάκελο την 1η Ιανουαρίου, ο πιστωτής θα πρέπει έως την 1η Απριλίου να έχει απαντήσει με πρόταση ή αιτιολογημένη απόρριψη. Ο οφειλέτης διαθέτει στη συνέχεια έναν μήνα για να ανταποκριθεί και η συνολική διαδικασία θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί το αργότερο έως την 1η Ιουλίου, δηλαδή μέσα σε έξι μήνες.
Η χρονική αυτή οριοθέτηση συνοδεύεται από συγκεκριμένες συνέπειες. Εάν ο πιστωτής υπερβεί την τρίμηνη προθεσμία, προβλέπεται αυτοδίκαιη καταγραφή της παράβασης, αναστολή εκτοκισμού και κεφαλαιοποίησης τόκων και ενημέρωση της Τράπεζας της Ελλάδος.
Βαρύς ο πέλεκυς αν…
Ακόμη πιο συγκεκριμένο είναι το παράδειγμα ενεργής ρύθμισης όταν ο servicer δεν παρέχει τα αναγκαία στοιχεία για την εξυπηρέτησή της. Έστω ρύθμιση ύψους 60.000 ευρώ με μηνιαία δόση 600 ευρώ. Ο οφειλέτης είναι συνεπής, αλλά δεν μπορεί να καταβάλει τη δόση επειδή ο πιστωτής ή ο servicer δεν έχει χορηγήσει τα απαραίτητα στοιχεία για την πληρωμή. Εναλλακτικά, μπορεί να καταβάλλει κανονικά τη δόση του και παρ’ όλα αυτά να λαμβάνει καταγγελία της σύμβασης, διαταγή πληρωμής ή να αντιμετωπίζει κατάσχεση.
Στο νέο πλαίσιο, όταν η αδυναμία οφείλεται στη μη χορήγηση των αναγκαίων στοιχείων ή όταν ο οφειλέτης είναι συνεπής, απαγορεύονται οι σχετικές καταδιωκτικές ενέργειες. Σε περίπτωση παραβίασης από τον πιστωτή προβλέπεται αυτοδίκαιη ακυρότητα και πίστωση πέντε δόσεων υπέρ του οφειλέτη. Με μηνιαία δόση 600, ευρώ αυτό σημαίνει πίστωση 3.000. Παράλληλα, η ρύθμιση παρατείνεται κατά πέντε μήνες χωρίς επιβαρύνσεις, ενώ προβλέπεται και διοικητικό πρόστιμο από 50.000 έως 500.000 ευρώ.
45 ημέρες για την πλήρη εικόνα της οφειλής
Σαφέστερο πλαίσιο δημιουργείται και για την πρόσβαση του οφειλέτη στα στοιχεία της οφειλής του. Στο παράδειγμα οφειλής 120.000 ευρώ, ο οφειλέτης ζητά τη σύμβαση και τις τροποποιήσεις της, το ιστορικό των καταβολών, το κεφάλαιο, τους τόκους, το επιτόκιο, τις προμήθειες και τις λοιπές επιβαρύνσεις. Το νέο πλαίσιο προβλέπει ρητό αυτοτελές δικαίωμα ενημέρωσης χωρίς επιβάρυνση. Όταν τα στοιχεία δεν είναι ήδη πλήρως διαθέσιμα, ο πιστωτής έχει 45 ημέρες για να τα χορηγήσει. Σε περίπτωση μη ανταπόκρισης, προβλέπεται αναστολή της τοκοφορίας έως την πλήρη χορήγηση των στοιχείων.
Έτσι, η ενημέρωση δεν παραμένει μόνο μια γενική υποχρέωση διαφάνειας, αλλά συνδέεται με συγκεκριμένη προθεσμία και οικονομική συνέπεια για τη μη συμμόρφωση.
Ειδική πρόβλεψη για γονείς παιδιών με αναπηρία
Στις αλλαγές περιλαμβάνεται και ειδική πρόβλεψη για γονείς ή νόμιμους φροντιστές εξαρτώμενων τέκνων με αναπηρία 67% και άνω. Το παράδειγμα αφορά γονείς με ετήσιο εισόδημα 21.000 ευρώ και περιουσιακά στοιχεία 270.000 ευρώ, οι οποίοι έχουν εξαρτώμενο τέκνο με πιστοποιημένη αναπηρία 70%. Εφόσον πληρούνται τα υπόλοιπα κριτήρια, μπορούν να ενταχθούν στη νέα ειδική πρόβλεψη και να χαρακτηριστούν ως ευάλωτοι. Η πρακτική συνέπεια είναι ότι μπορεί να ενεργοποιηθεί η ειδική μεταχείριση και η υποχρεωτική πρόταση του υπολογιστικού εργαλείου του εξωδικαστικού μηχανισμού.