Η Γαλλία ζητά νέες θυσίες για να συνεχίσει να χρεώνεται. Ο προϋπολογισμός του 2027 προβλέπει παρεμβάσεις 54 δισ. ευρώ, αλλά το έλλειμμα παραμένει στο 5% του ΑΕΠ, οι τόκοι εκτινάσσονται στα 91,2 δισ. και το χρέος ανεβαίνει στο 121,7%. Πίσω από τη γλώσσα της «δημοσιονομικής εξυγίανσης» βρίσκεται μια χώρα που χρειάζεται να ανακτήσει ταυτόχρονα την εμπιστοσύνη των επενδυτών και την ικανότητα να κυβερνηθεί.
Μια δημοσιονομική διόρθωση που δεν σταματά το χρέος
Το σχέδιο που παρουσίασε η κυβέρνηση του Σεμπαστιέν Λεκορνί την 1η Οκτωβρίου αποτυπώνει το αδιέξοδο με μεγαλύτερη καθαρότητα από τις πολιτικές δηλώσεις που το συνοδεύουν. Η προβλεπόμενη βελτίωση του ελλείμματος είναι περιορισμένη, ενώ το βάρος του δανεισμού συνεχίζει να μεγαλώνει. Ακόμη και αν εφαρμοστεί ολόκληρος ο προϋπολογισμός, η Γαλλία δεν φτάνει το 2027 σε σημείο σταθεροποίησης του χρέους της.
Η τελευταία ανακοίνωση της INSEE, στις 29 Σεπτεμβρίου, καταγράφει δημόσιο χρέος 3.595,5 δισ. ευρώ στο τέλος Ιουνίου, ή 119% του ΑΕΠ. Μέσα στο δεύτερο τρίμηνο προστέθηκαν 59,6 δισ. ευρώ, μετά από αύξηση 75,8 δισ. στο πρώτο. Η αύξηση αυτή δεν ταυτίζεται λογιστικά με το έλλειμμα της ίδιας περιόδου, δείχνει όμως το μέγεθος της επιβάρυνσης που συσσωρεύεται.
| Μέγεθος | Εκτίμηση 2026 | Πρόβλεψη 2027 |
|---|---|---|
| Πραγματική ανάπτυξη, κυβέρνηση | 0,5% | 1,0% |
| Έλλειμμα γενικής κυβέρνησης | 5,4% του ΑΕΠ | 5,0% του ΑΕΠ |
| Χρέος στο τέλος του έτους | 119,3% του ΑΕΠ | 121,7% του ΑΕΠ |
| Τόκοι γενικής κυβέρνησης | 79,2 δισ. ευρώ | 91,2 δισ. ευρώ |
| Εκδόσεις μεσομακροπρόθεσμου κρατικού χρέους, καθαρές από επαναγορές | 310 δισ. ευρώ | 340 δισ. ευρώ |
Το πολιτικό μήνυμα είναι σκληρό: οι πολίτες καλούνται να δεχθούν περιορισμούς σήμερα για μια δημοσιονομική βελτίωση που παραμένει ανεπαρκής. Ο περιορισμός της ανόδου του χρέους είναι αναγκαίος. Δεν μπορεί, όμως, να παρουσιάζεται ως οριστική λύση σε ένα πρόβλημα που εξακολουθεί να διογκώνεται.
Πώς τα 54 δισ. γίνονται μόλις 0,4 μονάδες μικρότερου ελλείμματος
Η κυβέρνηση προβάλλει συνολική προσπάθεια 54 δισ. ευρώ, από τα οποία 43 δισ. αφορούν νέα μέτρα και 11 δισ. ήδη αποφασισμένες παρεμβάσεις που αποδίδουν το 2027. Το πακέτο περιλαμβάνει εξοικονομήσεις και ενίσχυση εσόδων. Η παρουσίασή του ως καθαρών περικοπών ύψους 54 δισ. θα αλλοίωνε την πραγματικότητα.
Η εξοικονόμηση μετριέται επίσης σε σχέση με το πώς θα εξελίσσονταν οι λογαριασμοί χωρίς τις παρεμβάσεις. Η κυβέρνηση φρενάρει αυξήσεις δαπανών, περιορίζει απαλλαγές και αντισταθμίζει νέες επιβαρύνσεις. Γι’ αυτό το πακέτο δεν μεταφράζεται σε ισόποση μείωση του ελλείμματος.
Ο πιο αποκαλυπτικός αριθμός είναι η αύξηση των τόκων: 12 δισ. ευρώ επιπλέον μέσα σε ένα έτος, περίπου 15%. Ένα σημαντικό μέρος της προσπάθειας απαιτείται απλώς για να καλυφθεί ο ακριβότερος δανεισμός. Χρήματα που θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις και δημόσιες υπηρεσίες δεσμεύονται για την εξυπηρέτηση προηγούμενων υποχρεώσεων.
Χρειάζεται, πάντως, ακρίβεια στις συγκρίσεις. Τα 91,2 δισ. αφορούν τόκους της γενικής κυβέρνησης. Η Agence France Trésor προβλέπει 72,9 δισ. για τη δημοσιονομική επιβάρυνση του κρατικού χρέους. Τα δύο ποσά έχουν διαφορετική περίμετρο και λογιστική βάση· δεν αποτελούν αντικρουόμενες εκτιμήσεις του ίδιου μεγέθους.
Η αγορά παραμένει ανοιχτή — ο λογαριασμός βαραίνει
Ο επίσημος δείκτης δεκαετούς απόδοσης TEC10 ήταν στο 4,90% στις 2 Οκτωβρίου. Το Reuters κατέγραψε την ίδια ημέρα γαλλογερμανικό spread περίπου 150 μονάδων βάσης και πενταετή ασφάλιστρα κινδύνου CDS περίπου 87 μονάδων βάσης. Οι ενδείξεις αυτές αποτυπώνουν αυξημένη δυσπιστία· δεν είναι συγχρονισμένες τιμές κλεισίματος ούτε μηχανική πρόβλεψη χρεοκοπίας.
Στη δημοπρασία της 1ης Οκτωβρίου η Γαλλία άντλησε 11,999 δισ. ευρώ. Το ομόλογο λήξης Νοεμβρίου 2036 διατέθηκε με απόδοση 4,93% και κάλυψη δύο φορές, ενώ η έκδοση λήξης 2048 με απόδοση 5,40% και κάλυψη 2,43 φορές. Αγοραστές υπάρχουν. Το κόστος που απαιτούν, όμως, αναδεικνύει την οικονομική σημασία της χαμένης εμπιστοσύνης.
Η μέση διάρκεια του διαπραγματεύσιμου κρατικού χρέους, περίπου 8,4 χρόνια, προσφέρει χρόνο προσαρμογής. Η άνοδος των αποδόσεων δεν μεταφέρεται αμέσως σε όλο το απόθεμα. Μεταφέρεται σταδιακά, όταν λήγουν παλιότερα ομόλογα και αντικαθίστανται από ακριβότερα, καθώς και όταν εκδίδεται πρόσθετο χρέος.
Το πρόγραμμα των 340 δισ. ευρώ για το 2027 περιλαμβάνει αναχρηματοδότηση λήξεων. Δεν ισοδυναμεί με 340 δισ. νέο χρέος. Ωστόσο, το μέγεθός του κάνει τη Γαλλία ιδιαίτερα ευαίσθητη στις συνθήκες της αγοράς. Ενδεικτικά, μία επιπλέον ποσοστιαία μονάδα επιτοκίου πάνω σε ολόκληρο αυτό το ποσό αντιστοιχεί σε 3,4 δισ. ετήσιων τόκων. Είναι υπολογισμός ευαισθησίας για πλήρες έτος, όχι πρόβλεψη άμεσης επιβάρυνσης.
Η ανάπτυξη και η ενέργεια μπορούν να ανατρέψουν το σχέδιο
Ο προϋπολογισμός προβλέπει ανάπτυξη 1% το 2027. Το ανεξάρτητο Haut Conseil des finances publiques θεωρεί την εκτίμηση αισιόδοξη, επισημαίνοντας κινδύνους για την ιδιωτική ζήτηση και τις επενδύσεις. Υπάρχει διαφορετική ανάγνωση: η BNP Paribas χαρακτηρίζει το 1% αξιόπιστη υπόθεση. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο περιθώριο διαθέτει το σχέδιο εάν η ανάκαμψη δεν έρθει.
Η κυβερνητική παραδοχή για το Brent είναι 80 δολάρια κατά μέσο όρο το 2027, μαζί με αποκλιμάκωση του φυσικού αερίου. Αν η ενεργειακή ένταση παραταθεί, επιχειρήσεις και νοικοκυριά θα πιεστούν, η πραγματική οικονομία θα δυσκολευτεί και θα αυξηθεί η πολιτική πίεση για νέες ενισχύσεις. Η χρηματοδότηση αυτών των ενισχύσεων θα είναι ακόμη δυσκολότερη.
Η Banque de France έχει ήδη παρουσιάσει εναλλακτικά ενεργειακά σενάρια που δείχνουν πόσο μεγάλη μπορεί να γίνει η απόκλιση.
| Σενάριο Banque de France για το 2027 | Ανάπτυξη | Πληθωρισμός |
|---|---|---|
| Βασικό | +0,9% | 1,9% |
| Δυσμενές ενεργειακό | +0,4% | Περίπου 2,2% |
| Πολύ δυσμενές ενεργειακό | −0,2% | 4,2% |
Οι προβολές δημοσιεύθηκαν τον Σεπτέμβριο με τεχνικές παραδοχές έως τον Αύγουστο. Δεν έχουν αποδοθεί πιθανότητες στα σενάρια και δεν ενσωματώνουν πλήρως τις μεταγενέστερες εξελίξεις. Δείχνουν, ωστόσο, ότι η ύφεση αποτελεί αναγνωρισμένο δυσμενές ενδεχόμενο. Η υπόθεση οικονομικής ανάκαμψης δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως εγγύηση δημοσιονομικής επιτυχίας.
Πόσο κοντά βρίσκεται η Γαλλία σε κρίση
Τα στοιχεία δικαιολογούν σοβαρή ανησυχία, όχι βεβαιότητα χρεοκοπίας. Η παρατεταμένη δημοσιονομική πίεση είναι ήδη πραγματικότητα. Μια οξεία κρίση εμπιστοσύνης, με απότομη άνοδο spreads και αναγκαστική αναθεώρηση πολιτικής, αποτελεί ουσιαστικό κίνδυνο. Η απώλεια πρόσβασης στις αγορές δεν είναι το βασικό σενάριο που στηρίζουν οι τελευταίες δημοπρασίες.
Το επικίνδυνο ενδεχόμενο είναι να συναντηθούν τέσσερις εξελίξεις: αποδυνάμωση των μέτρων στη Βουλή, ανάπτυξη χαμηλότερη των προβλέψεων, επίμονη ενεργειακή ακρίβεια και επιδείνωση της ζήτησης για γαλλικά ομόλογα. Τότε η κυβέρνηση θα πρέπει να διορθώσει περισσότερο τον προϋπολογισμό, με λιγότερη κοινωνική αντοχή και ακόμη μικρότερη πολιτική ευχέρεια.
Το HCFP επισημαίνει ότι το έλλειμμα είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου διαρθρωτικό. Προειδοποιεί επίσης ότι η πορεία προς έλλειμμα κάτω από 3% το 2029 απαιτεί πρόσθετη ισχυρή προσαρμογή, της οποίας τα μέτρα δεν έχουν τεκμηριωθεί. Το πρόβλημα επομένως εκτείνεται πέρα από τον προϋπολογισμό ενός έτους.
Η ΕΚΤ διαθέτει μηχανισμούς αντιμετώπισης της χρηματοπιστωτικής αποσταθεροποίησης, αλλά η στήριξή της δεν είναι λευκή επιταγή. Το TPI προϋποθέτει αξιολόγηση αδικαιολόγητης και άτακτης επιδείνωσης των συνθηκών χρηματοδότησης, δημοσιονομικής συμμόρφωσης και βιωσιμότητας. Η υπαγωγή σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος δεν αποκλείει αυτομάτως μια χώρα, καθώς εξετάζεται και η αποτελεσματική ανταπόκρισή της στις ευρωπαϊκές συστάσεις. Όμως η πολιτική αδυναμία δημοσιονομικής διόρθωσης δεν δημιουργεί αυτόματο δικαίωμα διάσωσης.
Η αντιπολίτευση απορρίπτει το σχέδιο, η κυβέρνηση αναζητεί ανοχή
Στην πολιτική πλευρά, η Γαλλία εμφανίζεται εξίσου εγκλωβισμένη. Η κυβέρνηση δεν έχει απόλυτη πλειοψηφία και το σχέδιο δεν έχει εξασφαλίσει αποδοχή από την αντιπολίτευση. Οι Σοσιαλιστές θεωρούν ότι δεν υπάρχει ουσιαστικό άνοιγμα για συμβιβασμό. Η Ανυπότακτη Γαλλία αντιτίθεται σκληρά, ενώ οι Οικολόγοι έχουν προαναγγείλει στήριξη στην ανατροπή της κυβέρνησης.
Ο Εθνικός Συναγερμός επικρίνει επίσης τον προϋπολογισμό. Ωστόσο, η Μαρίν Λεπέν αφήνει περιθώριο να μην υπερψηφίσει δυσπιστία, προτιμώντας έναν ατελή προϋπολογισμό από προσωρινή χρηματοδότηση χωρίς κανονικό σχέδιο. Η απόρριψη του περιεχομένου και η απόφαση ανατροπής της κυβέρνησης είναι διαφορετικές πολιτικές επιλογές.
Αυτό επιτρέπει στον Λεκορνί να αναζητεί ανοχή χωρίς θετική ψήφο. Παράλληλα, αναδεικνύει την αδυναμία του συστήματος: για να περάσει ένα σχέδιο τόσο μεγάλης οικονομικής σημασίας, η κυβέρνηση μπορεί να χρειαστεί τη σιωπηρή αποδοχή κομμάτων που το καταγγέλλουν. Η δημοσιονομική πολιτική κινδυνεύει να γίνει άθροισμα παραχωρήσεων επιβίωσης, αντί για συνεκτική πολυετή επιλογή.
Δεν υπάρχει ουδέτερο αποτέλεσμα από αυτή τη διαπραγμάτευση. Αν τα μέτρα αδειάσουν από περιεχόμενο χωρίς ισοδύναμες παρεμβάσεις, θα αποδυναμωθεί ο στόχος του ελλείμματος. Αν διατηρηθούν αλλά δεν υπάρξει πολιτική ανοχή, θα αυξηθεί ο κίνδυνος κυβερνητικής κρίσης. Η χώρα χρειάζεται συναίνεση για να ανακτήσει αξιοπιστία, σε μια περίοδο που οι δυνάμεις της προετοιμάζονται για την προεδρική αναμέτρηση του 2027.
Οι ημερομηνίες που θα δοκιμάσουν τη Γαλλία
| Ημερομηνία | Προγραμματισμένο στάδιο |
|---|---|
| 7 Οκτωβρίου | Έναρξη εξέτασης στην Επιτροπή Οικονομικών. |
| 13 Οκτωβρίου | Έναρξη συζήτησης στην Ολομέλεια. |
| 20 Οκτωβρίου | Ψηφοφορία πρώτου μέρους: έσοδα και γενική δημοσιονομική ισορροπία. |
| 23 Οκτωβρίου | Προγραμματισμένος έλεγχος αξιολόγησης από τη Moody’s. |
| 27 Οκτωβρίου | Ψηφοφορία για τον χωριστό προϋπολογισμό κοινωνικής ασφάλισης. |
| 17 Νοεμβρίου | Προγραμματισμένη ψηφοφορία για το σύνολο του κρατικού προϋπολογισμού στην Εθνοσυνέλευση, σε πρώτη ανάγνωση. |
Η 17η Νοεμβρίου δεν αποτελεί ημερομηνία οριστικής νομοθέτησης. Ακολουθούν η Γερουσία και η διαδικασία μεταξύ των δύο σωμάτων. Το ημερολόγιο δείχνει, πάντως, ότι η πρώτη μεγάλη κοινοβουλευτική δοκιμασία έρχεται στις 20 Οκτωβρίου.
Η Moody’s διατηρεί αξιολόγηση Aa3 με αρνητικές προοπτικές και προειδοποίησε στις 2 Οκτωβρίου ότι η έγκριση του προϋπολογισμού παραμένει ιδιαίτερα αβέβαιη. Η Scope υποβάθμισε ήδη τη Γαλλία σε A+ στις 18 Σεπτεμβρίου. Οι οίκοι παρακολουθούν μαζί την οικονομική πορεία και την πολιτική δυνατότητα διόρθωσής της.
Η χρήση του άρθρου 49.3 θα επέτρεπε την υιοθέτηση κειμένου χωρίς κανονική ψηφοφορία έγκρισης, εκτός εάν υπερψηφιστεί πρόταση δυσπιστίας. Σε μια τέτοια εξέλιξη, το κρίσιμο ερώτημα θα είναι εάν Σοσιαλιστές και Εθνικός Συναγερμός θα συνδυάσουν τις ψήφους τους για να ανατρέψουν την κυβέρνηση. Το εργαλείο μπορεί να επιλύσει ένα κοινοβουλευτικό αδιέξοδο. Δεν υποκαθιστά τη μακροχρόνια πολιτική δέσμευση που απαιτεί η διαχείριση του χρέους.
Η ευθύνη του Μακρόν
Ο Εμανουέλ Μακρόν δεν προκάλεσε την πανδημία, την ενεργειακή αναταραχή ή τη γήρανση του πληθυσμού. Φέρει, όμως, βαριά πολιτική ευθύνη για την ανεπαρκή θωράκιση της χώρας απέναντί τους. Η Cour des comptes καταγράφει σχεδόν 60 δισ. ευρώ μειώσεων φόρων την περίοδο 2018–2023 και εξηγεί πώς η προσωρινά ισχυρή δυναμική των εσόδων έκρυψε την επίδρασή τους, πριν αποκαλυφθεί η μόνιμη απώλεια εσόδων. Η μείωση φόρων μπορεί να υπηρετεί την ανάπτυξη· χρειάζεται όμως διατηρήσιμη χρηματοδότηση, αξιόπιστο έλεγχο δαπανών και ειλικρινείς προβλέψεις. Η προεδρία του δεν εξασφάλισε αυτή τη συνοχή. Και με τη διάλυση της Εθνοσυνέλευσης το 2024 επέλεξε ένα πολιτικό στοίχημα που κατέληξε σε ακόμη μεγαλύτερο κατακερματισμό, δυσκολεύοντας τη διόρθωση που ήδη απαιτούνταν. Το αποτέλεσμα της εποχής του είναι μια χώρα που καλείται να επιβάλει δυσάρεστες αποφάσεις ακριβώς όταν έχει χάσει μεγάλο μέρος της δυνατότητας να τις στηρίξει πολιτικά. Αυτό είναι το βαθύτερο κόστος της αποτυχίας του: ένα διογκωμένο χρέος, μαζί με μια εξασθενημένη ικανότητα να αντιμετωπιστεί.