Ο Ελληνικός Σύνδεσμος Ηλεκτρονικού Εμπορίου (GR.EC.A.) εκφράζει σοβαρές ανησυχίες για την προτεινόμενη απαγόρευση της χρήσης μετρητών κατά την εξόφληση παραγγελιών που παραδίδονται μέσω ταχυμεταφορών.
Ο GR.EC.A. αναγνωρίζει τη σημασία της προώθησης των ηλεκτρονικών πληρωμών, της διαφάνειας στις συναλλαγές και της καταπολέμησης της φοροδιαφυγής. Αυτοί οι στόχοι ενισχύουν τον υγιή ανταγωνισμό, την αξιοπιστία της αγοράς και τη δημιουργία ενός ασφαλούς και σύγχρονου περιβάλλοντος ηλεκτρονικών συναλλαγών.
Ωστόσο, η υποστήριξη αυτών των στόχων δεν συνεπάγεται την άκριτη αποδοχή κάθε προτεινόμενου μέτρου, ιδιαίτερα όταν η εφαρμογή του μπορεί να οδηγήσει σε ανεπίτρεπτη διαφοροποίηση μεταξύ επιχειρήσεων, να περιορίσει τις επιλογές των καταναλωτών και να επιφέρει δυσανάλογες επιβαρύνσεις στην αγορά.
Η προτεινόμενη απαγόρευση χρήσης μετρητών στις παραγγελίες που παραδίδονται μέσω courier συνιστά ουσιαστική αλλαγή σε μια καθιερωμένη διαδικασία του ελληνικού ηλεκτρονικού εμπορίου. Ο σύνδεσμος θεωρεί ότι η ρύθμιση δεν θα πρέπει να εφαρμοστεί χωρίς προηγούμενη τεκμηρίωση και ουσιαστικό διάλογο με την αγορά.
1. Ανισότητα στη μεταχείριση φυσικού και ηλεκτρονικού εμπορίου – Στρεβλώσεις του ανταγωνισμού
Το κύριο ζήτημα που προκύπτει από την προτεινόμενη ρύθμιση είναι η διαφορετική μεταχείριση των συναλλαγών ανάλογα με το κανάλι πώλησης και παράδοσης.
Ενώ στα φυσικά καταστήματα επιτρέπεται, κατά κανόνα, η εξόφληση συναλλαγών κάτω των 500 ευρώ με μετρητά, στις ηλεκτρονικές αγορές που πληρώνονται κατά την παράδοση μέσω courier προτείνεται η πλήρης απαγόρευση τους, ανεξαρτήτως της αξίας της συναλλαγής.
Αυτό σημαίνει ότι ένας καταναλωτής μπορεί να πληρώσει με μετρητά για ένα προϊόν από ένα φυσικό κατάστημα, ενώ δεν θα έχει την ίδια δυνατότητα αν παραγγείλει το ίδιο προϊόν από ένα ηλεκτρονικό κατάστημα και το παραλάβει μέσω ταχυμεταφοράς.
Αυτή η διαφοροποίηση εγείρει εύλογα ερωτήματα σχετικά με την αρχή της αναλογικότητας και τις συνθήκες ισότιμου ανταγωνισμού μεταξύ φυσικού και ηλεκτρονικού εμπορίου. Επιπλέον, προκαλεί ανησυχία το γεγονός ότι ο περιορισμός επηρεάζει ένα κανάλι συναλλαγών που ήδη έχει σημαντικό βαθμό ηλεκτρονικής καταγραφής και ιχνηλασιμότητας.
Απαιτείται, επίσης, αποσαφήνιση του πεδίου εφαρμογής της διάταξης, ιδίως για:
-
Την εξόφληση παραγγελιών στα φυσικά σημεία εξυπηρέτησης και παραλαβής των εταιρειών courier.
-
Τις παραδόσεις που πραγματοποιούνται με ίδια μέσα του πωλητή.
-
Τις παραδόσεις προϊόντων και γευμάτων από επιχειρήσεις εστίασης ή τρίτους διανομείς.
-
Άλλα μοντέλα παράδοσης και παραλαβής προϊόντων που ενδέχεται να υπάγονται σε διαφορετικό καθεστώς.
Εφόσον οι παρόμοιες συναλλαγές υπόκεινται σε διαφορετική μεταχείριση ανάλογα με τον τρόπο παράδοσης, υπάρχει κίνδυνος δημιουργίας στρεβλώσεων στον ανταγωνισμό και άνισης μεταχείρισης επιχειρήσεων που λειτουργούν στην ίδια αγορά.
Ο στόχος δεν είναι η υποχρεωτική εφαρμογή όμοιων κανόνων για όλες τις συναλλαγές, αλλά η διασφάλιση ότι κάθε παρέκκλιση δικαιολογείται αντικειμενικά, εξυπηρετεί δημόσιο συ συμφέρον και δεν επιβαρύνει δυσανάλογα το ηλεκτρονικό εμπόριο.
2. Ανεπαρκής τεκμηρίωση της αναγκαιότητας του μέτρου και υπάρχουσα ιχνηλασιμότητα
Η προτεινόμενη ρύθμιση θα πρέπει να συνοδεύεται από σαφή τεκμηρίωση για το πρόβλημα που επιδιώκει να λύσει και για την αποτελεσματικότητά της στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής.
Οι συναλλαγές αντικαταβολής μέσω οργανωμένων εταιρειών ταχυμεταφοράς δεν αποτελούν, από τη φύση τους, μη καταγεγραμμένες συναλλαγές. Στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας δημιουργούνται ηλεκτρονικά δεδομένα που σχετίζονται με την παραγγελία, την αποστολή, την παράδοση και την είσπραξη, ενώ τα εισπραττόμενα ποσά μπορούν να αποδίδονται στις συνεργαζόμενες επιχειρήσεις μέσω τραπεζικών λογαριασμών.
Αυτά τα δεδομένα, υπό τις κατάλληλες νομικές προϋποθέσεις, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για σκοπούς ελέγχου και διασταύρωσης. Παράλληλα, η έκδοση νόμιμου φορολογικού παραστατικού αποτελεί υποχρέωση της πωλήτριας επιχείρησης, ανεξαρτήτως του τρόπου εξόφλησης.
Η πληρωμή με κάρτα δεν εξασφαλίζει αυτομάτως την έκδοση νόμιμου φορολογικού παραστατικού, όπως και η πληρωμή με μετρητά δεν σημαίνει απαραίτητα φοροδιαφυγή.
Για το λόγο αυτό, ο GR.EC.A. πιστεύει ότι θα πρέπει να εξεταστεί κατά προτεραιότητα η ενίσχυση της διασύνδεσης, της ηλεκτρονικής καταγραφής και της αξιοποίησης των διαθέσιμων συναλλακτικών δεδομένων, αντί της καθολικής απαγόρευσης ενός νόμιμου μέσου πληρωμής. Η επιλογή ενός τόσο περιοριστικού μέτρου θα πρέπει να βασίζεται σε τεκμηριωμένη αξιολόγηση των αναμενόμενων οφελών και των λιγότερο περιοριστικών εναλλακτικών λύσεων.
3. Ελευθερία επιλογής, προστασία καταναλωτών και κίνδυνος αποκλεισμού ευάλωτων ομάδων
Η αντικαταβολή δεν είναι απλώς ένας τρόπος πληρωμής, αλλά και ένας μηχανισμός οικοδόμησης εμπιστοσύνης μεταξύ καταναλωτή και ηλεκτρονικού καταστήματος.
Η δυνατότητα πληρωμής κατά την παραλαβή είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν ένας καταναλωτής αγοράζει για πρώτη φορά από ένα ηλεκτρονικό κατάστημα που δεν γνωρίζει ή με το οποίο δεν έχει προηγούμενη εμπειρία συναλλαγής.
Η διατήρηση αυτής της δυνατότητας συμβάλλει στην ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου και διευκολύνει ιδιαίτερα τις μικρές και νεοσύστατες επιχειρήσεις, οι οποίες δεν διαθέτουν ακόμη την αναγνωρισιμότητα και την εμπιστοσύνη που απολαμβάνουν μεγαλύτερες και καθιερωμένες εμπορικές επιχειρήσεις.
Η υποχρεωτική χρήση ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής κατά την παράδοση ενδέχεται επίσης να δυσκολέψει τη συμμετοχή στο ηλεκτρονικό εμπόριο συγκεκριμένων κατηγοριών καταναλωτών, όπως:
-
Ηλικιωμένοι και άτομα με περιορισμένη εξοικείωση με τις ψηφιακές πληρωμές.
-
Καταναλωτές που δεν διαθέτουν κάρτα ή πρόσβαση σε κατάλληλα ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής.
-
Επισκέπτες και τουρίστες που ενδέχεται να αντιμετωπίζουν περιορισμούς στη χρήση των διαθέσιμων μέσων πληρωμής.
-
Κάτοικοι απομακρυσμένων και νησιωτικών περιοχών όπου η συνδεσιμότητα ή η πρόσβαση σε χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες μπορεί να είναι περιορισμένη.
Παράλληλα, η δυνατότητα πληρωμής κατά την παραλαβή παρέχει σε ορισμένους καταναλωτές πρόσθετο στοιχείο εμπιστοσύνης, καθώς δεν απαιτεί την εκ των προτέρων καταβολή χρημάτων σε έναν άγνωστο πωλητή.
Αν και η αντικαταβολή δεν εγγυάται την ποιότητα ή τη συμμόρφωση του προϊόντος, η διατήρηση της δυνατότητας πληρωμής κατά την παράδοση περιορίζει ορισμένους κινδύνους που σχετίζονται με την προπληρωμή σε αναξιόπιστους πωλητές.
Η υποχρεωτική ηλεκτρονική πληρωμή κατά την παράδοση δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη υποχρεωτική προπληρωμή. Ωστόσο, όπου δεν υπάρχει κατάλληλη ηλεκτρονική λύση πληρωμής κατά την παραλαβή, υπάρχει ο κίνδυνος ότι η προπληρωμή θα γίνει η μοναδική διαθέσιμη επιλογή.
Η μετάβαση στις ηλεκτρονικές πληρωμές πρέπει να ενισχύει την ασφάλεια των συναλλαγών, χωρίς να περιορίζει την ελευθερία επιλογής και να δημιουργεί νέους αποκλεισμούς για τους καταναλωτές.
4. Επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα των ελληνικών e-shops και στον ανταγωνισμό με διεθνείς πλατφόρμες
Η αντικαταβολή παραμένει σημαντικός τρόπος πληρωμής στην ελληνική αγορά ηλεκτρονικού εμπορίου και εξακολουθεί να χρησιμοποιείται από πολλούς καταναλωτές.
Μια ξαφνική αλλαγή στο υφιστάμενο μοντέλο πληρωμών μπορεί να επηρεάσει τη μετατροπή επισκέψεων σε παραγγελίες, την απόκτηση νέων πελατών και τη συνολική εμπορική δραστηριότητα των ηλεκτρονικών καταστημάτων.
Οι επιπτώσεις μπορεί να είναι πιο έντονες για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, τις νεοσύστατες επιχειρήσεις και τα ηλεκτρονικά καταστήματα της περιφέρειας, τα οποία στηρίζονται περισσότερο στην οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης με νέους καταναλωτές.
Αναγκαία είναι επίσης η αξιολόγηση της ανταγωνιστικής επίδρασης της ρύθμισης σε σύγκριση με μεγάλες διεθνείς πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου.
Οι διεθνείς πλατφόρμες συνήθως διαθέτουν μεγαλύτερη αναγνωρισιμότητα, σημαντικές οικονομίες κλίμακας και ανεπτυγμένες υποδομές ηλεκτρονικών πληρωμών, στοιχεία που τους επιτρέπουν να προσαρμόζονται ευκολότερα σε νέες κανονιστικές απαιτήσεις.
Αντίθετα, οι μικρότερες ελληνικές επιχειρήσεις ενδέχεται να συναντήσουν μεγαλύτερες δυσκολίες προσαρμογής και να χάσουν ένα σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην εγχώρια αγορά.
Έτσι, υπάρχει κίνδυνος η προτεινόμενη ρύθμιση να επιταχύνει τη συγκέντρωση της αγοράς και να ενισχύσει έμμεσα τη θέση μεγάλων διεθνών παικτών σε βάρος μικρότερων ελληνικών επιχειρήσεων.
Επιπλέον, μια πιθανή μείωση του όγκου των παραγγελιών μπορεί να επηρεάσει όλη την αλυσίδα αξίας του ηλεκτρονικού εμπορίου, περιλαμβανομένων των εταιρειών ταχυμεταφοράς, των συνεργαζόμενων επιχειρήσεων και της απασχόλησης στον τομέα.
Η ανάπτυξη των ηλεκτρονικών πληρωμών δεν θα πρέπει να συνοδεύεται από ρυθμίσεις που αποδυναμώνουν την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών επιχειρήσεων και δημιουργούν πρόσθετα εμπόδια στην ανάπτυξη του εγχώριου ηλεκτρονικού εμπορίου.
5. Κόστος εφαρμογής και κίνδυνος αύξησης των μεταφορικών χρεώσεων
Αν και η περαιτέρω ψηφιοποίηση των πληρωμών μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και στον περιορισμό του κόστους διαχείρισης μετρητών μακροπρόθεσμα, δεν είναι βέβαιο ότι τα οφέλη αυτά θα είναι άμεσα ή ότι θα αντισταθμίσουν το αρχικό κόστος προσαρμογής.
Οι επιχειρήσεις ταχυμεταφοράς ενδέχεται να χρειαστεί να πραγματοποιήσουν πρόσθετες επενδύσεις για τη στήριξη της νέας διαδικασίας, όπως η προμήθεια και λειτουργία συστημάτων Mobile POS και SoftPOS, η διασφάλιση συνδεσιμότητας, η κάλυψη χρεώσεων ηλεκτρονικών συναλλαγών, η διασύνδεση πληροφοριακών συστημάτων, η τεχνική υποστήριξη και η εκπαίδευση του προσωπικού.
Η υποχρεωτικότητα του μέτρου ενδέχεται να προσθέσει επιπρόσθετη οικονομική επιβάρυνση για τις επιχειρήσεις, εάν δεν μειωθούν τα ανώτατα όρια προμηθειών τόσο από τις τράπεζες όσο και από τους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών.
Υπάρχει επομένως ο κίνδυνος κάποιο μέρος του πρόσθετου κόστους να μετακυλιστεί στα ηλεκτρονικά καταστήματα και, τελικά, στους καταναλωτές μέσω αυξημένων χρεώσεων αντικαταβολής ή μεταφορικών.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες διαθέτουν περιορισμένη διαπραγματευτική ισχύ έναντι των παρόχων ταχυμεταφοράς, καθώς και στις παραδόσεις προς απομακρυσμένες και νησιωτικές περιοχές, όπου το κόστος εξυπηρέτησης είναι ήδη υψηλό.
Κρίνεται αναγκαία η προηγούμενη αξιολόγηση του συνολικού κόστους εφαρμογής και των πιθανών επιπτώσεων στις τελικές χρεώσεις, ώστε η υποχρεωτική ψηφιοποίηση να μην οδηγήσει σε δυσανάλογη οικονομική επιβάρυνση επιχειρήσεων και καταναλωτών.
6. Επιχειρησιακή ανθεκτικότητα και διασφάλιση της ολοκλήρωσης των παραδόσεων
Ένα ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα αφορά την επιχειρησιακή συνέχεια και την ανθεκτικότητα του συστήματος διανομής.
Η δυνατότητα ολοκλήρωσης μιας παράδοσης δεν θα πρέπει να εξαρτάται αποκλειστικά από τη συνεχή και απρόσκοπτη λειτουργία των τηλεπικοινωνιακών δικτύων, των τερματικών πληρωμών, των τραπεζικών υποδομών και των παρόχων υπηρεσιών πληρωμών.
Κατά τη διάρκεια της καθημερινής λειτουργίας των ταχυμεταφορών ενδέχεται να προκύψουν περιστατικά όπως:
-
Προσωρινή απώλεια σύνδεσης στο διαδίκτυο ή ανεπαρκής κάλυψη δικτύου κινητής τηλεφωνίας.
-
Τεχνική βλάβη ή αδυναμία λειτουργίας της συσκευής POS ή SoftPOS.
-
Προσωρινή διακοπή λειτουργίας τραπεζικών συστημάτων ή υπηρεσιών πληρωμών.
-
Αποτυχία εξουσιοδότησης μιας ηλεκτρονικής συναλλαγής για τεχνικούς λόγους.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αδυναμία πραγματοποίησης ηλεκτρονικής πληρωμής ενδέχεται να οδηγήσει σε αποτυχημένες παραδόσεις, πρόσθετες διαδρομές, αυξημένο λειτουργικό κόστος και σημαντική ταλαιπωρία για τους καταναλωτές.
Το ζήτημα είναι ακόμη πιο σημαντικό σε περιοχές με περιορισμένη συνδεσιμότητα και σε περιόδους αυξημένου όγκου παραδόσεων, όπως η Black Friday και οι εορτές.
Για το λόγο αυτό, είναι αναγκαία η θέσπιση σαφούς, ενιαίας και λειτουργικής εναλλακτικής διαδικασίας (fallback mechanism), η οποία θα εφαρμόζεται όταν η ηλεκτρονική πληρωμή δεν είναι τεχνικά εφικτή.
Αυτή η διαδικασία θα πρέπει να καθορίζει συγκεκριμένους τρόπους ολοκλήρωσης της συναλλαγής, χωρίς να δημιουργεί αδικαιολόγητες επιβαρύνσεις για τον καταναλωτή ή το ηλεκτρονικό κατάστημα. Θα πρέπει επίσης να εξεταστεί η δυνατότητα κατ’ εξαίρεση εξόφλησης με μετρητά σε αποδεδειγμένες περιπτώσεις τεχνικής αδυναμίας, με τις κατάλληλες δικλείδες καταγραφής και ελέγχου.
Η επιχειρησιακή ανθεκτικότητα είναι θεμελιώδης για τη διατήρηση της αξιοπιστίας των υπηρεσιών ταχυμεταφοράς και της συνολικής εμπειρίας του ηλεκτρονικού εμπορίου.
Με βάση τα παραπάνω, ο GR.EC.A. θεωρεί ότι η προτεινόμενη διάταξη δεν θα πρέπει να προχωρήσει χωρίς προηγούμενη ουσιαστική επανεξέταση.
Ο σύνδεσμος προτείνει τα εξής:
-
Επανεξέταση της προτεινόμενης απαγόρευσης με γνώμονα την ισότιμη μεταχείριση του φυσικού και του ηλεκτρονικού εμπορίου και την αποφυγή στρεβλώσεων στον ανταγωνισμό.
-
Τεκμηρίωση της αναγκαιότητας και της αποτελεσματικότητας του μέτρου στη καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, λαμβάνοντας υπόψη τα υφιστάμενα δεδομένα καταγραφής και ιχνηλασιμότητας των συναλλαγών αντικαταβολής.
-
Διασφάλιση της ελευθερίας επιλογής και της ισότιμης πρόσβασης των καταναλωτών, με ιδιαίτερη μέριμνα για ευάλωτες ομάδες και πολίτες που δεν έχουν ή δυσκολεύονται να χρησιμοποιήσουν ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής.
-
Αξιολόγηση των επιπτώσεων στην ανταγωνιστικότητα των ελληνικών επιχειρήσεων, ειδικά των μικρομεσαίων και νεοσύστατων e-shops, καθώς και των πιθανών επιπτώσεων στον ανταγωνισμό με μεγάλες διεθνείς πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου.
-
Εκπόνηση ολοκληρωμένης μελέτης οικονομικών και επιχειρησιακών επιπτώσεων, συμπεριλαμβανομένου του πρόσθετου κόστους τεχνολογικής προσαρμογής, του κινδύνου μετακύλισης χρεώσεων και της ανάγκης διασφάλισης της επιχειρησιακής συνέχειας σε περιπτώσεις τεχνικών προβλημάτων.
-
Αποσαφήνιση του πεδίου εφαρμογής της διάταξης, προκειμένου να αντιμετωπιστούν πιθανές διαφοροποιήσεις μεταξύ εναλλακτικών μοντέλων πώλησης, παράδοσης και παραλαβής.
-
Εξέταση λιγότερο περιοριστικών εναλλακτικών μέτρων, όπως η ενίσχυση της ηλεκτρονικής καταγραφής, της διασύνδεσης πληροφοριακών συστημάτων και της φορολογικής ιχνηλασιμότητας.
-
Πρόβλεψη επαρκούς μεταβατικής περιόδου και σαφών διαδικασιών αντιμετώπισης τεχνικών προβλημάτων, εφόσον τελικά αποφασιστεί η εφαρμογή σχετικής ρύθμισης.
-
Έναρξη ουσιαστικού διαλόγου με εκπροσώπους της αγοράς, περιλαμβανομένων των επιχειρήσεων ηλεκτρονικού εμπορίου, των ταχυμεταφορών, των παρόχων υπηρεσιών πληρωμών και των εκπροσώπων των καταναλωτών.
Ο GR.EC.A. υποστηρίζει ενεργά την ανάπτυξη των ηλεκτρονικών πληρωμών, την ενίσχυση της φορολογικής διαφάνειας και τον ψηφιακό μετασχηματισμό της ελληνικής οικονομίας. Ωστόσο, η μετάβαση σε ένα περισσότερο ψηφιοποιημένο περιβάλλον συναλλαγών θα πρέπει να πραγματοποιείται με τρόπο ομαλό, τεκμηριωμένο, αναλογικό και ισορροπημένο, καταλήγει η ανακοίνωση.

