Η Ελλάδα προχωρά στην αποκατάσταση έξι παλαιών χωματερών με στόχο τη μείωση των ευρωπαϊκών προστίμων, ενώ παραμένουν ανοιχτές εκκρεμότητες και προκλήσεις στη διαχείριση αποβλήτων, ιδιαίτερα στα νησιά.
Παράνομες χωματερές που έχουν σταματήσει να λειτουργούν εξακολουθούν να κοστίζουν εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ στην Ελλάδα, καθώς η διακοπή της απόρριψης αποβλήτων δεν αρκεί για να θεωρηθεί ότι ένας χώρος έχει αποκατασταθεί περιβαλλοντικά. Η χώρα επιχειρεί να περιορίσει τις τελευταίες εκκρεμότητες που συνδέονται με παλαιότερες ευρωπαϊκές καταδίκες, προχωρώντας σε νέα έργα αποκατάστασης, ενώ παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της αποτελεσματικής διαχείρισης απορριμμάτων, ιδιαίτερα στις νησιωτικές περιοχές όπου η τουριστική δραστηριότητα αυξάνει σημαντικά τις ανάγκες.
Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προχωρά στη χρηματοδότηση έργων ύψους 6,4 εκατ. ευρώ για την αποκατάσταση έξι ανενεργών χώρων ανεξέλεγκτης διάθεσης αποβλήτων (ΧΑΔΑ) σε Μύκονο, Τήνο, Σίφνο, Πάτμο, Παξούς και Κάλυμνο. Οι αντίστοιχοι δήμοι έχουν εξασφαλίσει τις απαιτούμενες περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις και με την ολοκλήρωση των παρεμβάσεων αναμένεται να σταματήσει η επιβολή προστίμων ύψους 480.000 ευρώ ετησίως για τις συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Από τις 65 περιπτώσεις προστίμων στις 17
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΥΠΕΝ, οι περιπτώσεις που επιβαρύνουν τη χώρα με ευρωπαϊκά πρόστιμα έχουν μειωθεί από 65 σε 17, ενώ μετά την ολοκλήρωση των έξι έργων αναμένεται να περιοριστούν στις 11.
Το πρόβλημα έχει βαθιές ρίζες. Με απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης τον Δεκέμβριο του 2014, στην υπόθεση C-378/13, η Ελλάδα είχε καταδικαστεί σε κατ’ αποκοπή πρόστιμο 10 εκατ. ευρώ και εξαμηνιαία χρηματική ποινή με αρχικό ποσό 14,52 εκατ. ευρώ, η οποία προβλεπόταν να μειώνεται ανάλογα με την πρόοδο συμμόρφωσης. Η απόφαση δεν αφορούσε μόνο το κλείσιμο των παράνομων χωματερών, αλλά και την ουσιαστική περιβαλλοντική αποκατάστασή τους, καθώς και τη νόμιμη διάθεση των απορριμμάτων που προηγουμένως κατέληγαν σε αυτές.
Το οικονομικό κόστος των καθυστερήσεων παραμένει σημαντικό. Στην περίπτωση των έξι νησιών, κάθε επιπλέον έτος χωρίς ολοκλήρωση των έργων συνεπάγεται, εφόσον οι κυρώσεις παραμείνουν αμετάβλητες, επιβάρυνση 480.000 ευρώ. Η χρηματοδότηση των 6,4 εκατ. ευρώ αντιστοιχεί σε περίπου 1,07 εκατ. ευρώ ανά χώρο ως αριθμητικός μέσος όρος, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι επιμέρους παρεμβάσεις έχουν τον ίδιο προϋπολογισμό.
Οι οικονομικές συνέπειες της μη συμμόρφωσης αποτυπώθηκαν και σε νεότερη δικαστική υπόθεση. Τον Οκτώβριο του 2025, το Δικαστήριο της ΕΕ επέβαλε στην Ελλάδα πρόστιμο 5,5 εκατ. ευρώ και ημερήσια χρηματική ποινή 12.500 ευρώ για τη μη συμμόρφωση με προηγούμενη απόφαση που αφορούσε χώρο διάθεσης αποβλήτων στη Ζάκυνθο. Πρόκειται για ξεχωριστή υπόθεση, η οποία αναδεικνύει το πρόσθετο δημοσιονομικό βάρος που μπορούν να προκαλέσουν οι παρατεταμένες περιβαλλοντικές εκκρεμότητες.
Γιατί δεν αρκεί το κλείσιμο μιας χωματερής
Η παύση λειτουργίας ενός χώρου ανεξέλεγκτης διάθεσης δεν εξαλείφει αυτομάτως τους περιβαλλοντικούς κινδύνους. Τα συσσωρευμένα απόβλητα μπορούν να συνεχίσουν να παράγουν στραγγίσματα και αέρια, δημιουργώντας κινδύνους ρύπανσης του εδάφους και των υπόγειων υδάτων, ιδιαίτερα όταν δεν έχουν εφαρμοστεί κατάλληλα μέτρα στεγανοποίησης και προστασίας.
Η αποκατάσταση απαιτεί τεχνικές παρεμβάσεις ανάλογα με τα χαρακτηριστικά κάθε χώρου, οι οποίες μπορεί να περιλαμβάνουν αναδιαμόρφωση του ανάγλυφου, κατάλληλη κάλυψη των αποβλήτων, διαχείριση των ομβρίων υδάτων και περιβαλλοντική παρακολούθηση. Η ευρωπαϊκή οδηγία 1999/31/ΕΚ προβλέπει συγκεκριμένες υποχρεώσεις για το κλείσιμο και τη μετέπειτα φροντίδα των χώρων υγειονομικής ταφής, ενώ στον υπολογισμό του κόστους διάθεσης λαμβάνεται υπόψη περίοδος μετέπειτα φροντίδας τουλάχιστον 30 ετών. Η πρόβλεψη αυτή αφορά το θεσμικό πλαίσιο των χώρων υγειονομικής ταφής και δεν συνεπάγεται αυτομάτως ίδια διάρκεια παρακολούθησης για κάθε παλαιό ΧΑΔΑ.
Από τις παράνομες χωματερές στις σημερινές εκκρεμότητες
Η αποκατάσταση των παλαιών χωματερών προχωρά σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα εξακολουθεί να εμφανίζει σημαντική υστέρηση στη διαχείριση των αστικών αποβλήτων. Σύμφωνα με την αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2026, η χώρα οδηγούσε σε ταφή το 81% των αστικών αποβλήτων το 2023, έναντι 22% στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καταγράφοντας τη χειρότερη επίδοση μεταξύ των κρατών – μελών. Την ίδια χρονιά, το ποσοστό ανακύκλωσης διαμορφωνόταν μόλις στο 17,4%, έναντι περίπου 48% στην ΕΕ.
Η Επιτροπή διαπιστώνει επίσης ότι το εθνικό σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία 2021-2025 δεν είχε εφαρμοστεί πλήρως έως το 2025, καθώς σημαντικό μέρος των προβλεπόμενων παρεμβάσεων παρέμενε σε εκκρεμότητα. Η απόσταση από τους ευρωπαϊκούς στόχους παραμένει μεγάλη, καθώς η κοινοτική νομοθεσία προβλέπει ανακύκλωση τουλάχιστον 55% των αστικών αποβλήτων για το 2025 και περιορισμό της ταφής στο 10% έως το 2035.

