Οι προεδρικές εκλογές του 2027 μπορεί να μην αποτελέσουν το τέλος της γαλλικής κρίσης, αλλά την αφετηρία μιας ακόμη πιο δύσκολης περιόδου.
Μια χώρα με τεράστιο δημόσιο χρέος, ακριβό δανεισμό και μια κοινωνία που αντιδρά στην προοπτική νέων περικοπών οδεύει προς τις προεδρικές εκλογές του 2027, με την ακροδεξιά να καταγράφει υψηλά ποσοστά στις δημοσκοπήσεις. Η δημοσιονομική προσαρμογή που απαιτείται στη Γαλλία είναι τέτοια, που μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα περίοδο κοινωνικών συγκρούσεων.
Το ερώτημα είναι τι θα συμβεί την επόμενη ημέρα των εκλογών. Πώς θα μπορέσει μια νέα κυβέρνηση να περιορίσει τα ελλείμματα, να πείσει τις αγορές και ταυτόχρονα να ανταποκριθεί στις προσδοκίες μιας κοινωνίας που αισθάνεται ότι έχει ήδη πληρώσει αρκετά; Οι επενδυτές παρακολουθούν τις αποδόσεις των ομολόγων, τις δημοσιονομικές προβλέψεις και τις αξιολογήσεις των οίκων, παρακολουθούν όμως με προσοχή και τις κοινωνικές αντιδράσεις, γνωρίζοντας ότι, σε περίπτωση γενικευμένης δυσαρέσκειας, η σημερινή αναταραχή στα γαλλικά ομόλογα μπορεί να αποδειχθεί μόνο η αρχή.
Τα περιθώρια στενεύουν
Στο παρελθόν, οι κοινωνικές κινητοποιήσεις στη Γαλλία έχουν πολλές φορές ανατρέψει κυβερνητικούς σχεδιασμούς. Οι πρόσφατες κινητοποιήσεις μαθητών και εκπαιδευτικών για τις ελλείψεις στη δημόσια εκπαίδευση έρχονται να υπενθυμίσουν την πίεση που έχει ήδη συσσωρευθεί. Η διαφορά είναι ότι, στο παρελθόν, οι γαλλικές κυβερνήσεις μπορούσαν να προχωρήσουν σε οικονομικές παραχωρήσεις για να εκτονώσουν την κατάσταση. Σήμερα, αυτή η δυνατότητα είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Το δημόσιο χρέος πλησιάζει το 120% του ΑΕΠ, το έλλειμμα παραμένει πάνω από το 5% και η απόδοση του γαλλικού δεκαετούς κινείται κοντά στο 5%, σε επίπεδα που είχαν να εμφανιστούν σχεδόν 24 χρόνια.

Το 2027, το γαλλικό Δημόσιο σχεδιάζει να αντλήσει 340 δισ. ευρώ από τις αγορές. Όσο ακριβότερα δανείζεται, τόσο περισσότερους πόρους θα χρειάζεται σταδιακά για την εξυπηρέτηση του χρέους, περιορίζοντας τα περιθώρια για άλλες δαπάνες. Κάπως έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος. Οι περικοπές προκαλούν αντιδράσεις, οι οποίες δυσκολεύουν την εφαρμογή τους. Και όσο καθυστερεί η δημοσιονομική προσαρμογή, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος οι επενδυτές να απαιτήσουν ακόμη υψηλότερες αποδόσεις.
Ξεχωριστή πηγή κινδύνου
Η κοινωνική δυσαρέσκεια μπορεί σταδιακά να εξελιχθεί σε αυτοτελή παράγοντα κινδύνου για τα γαλλικά ομόλογα. Μάλιστα, υπάρχουν μελέτες που χαρτογραφούν και τεκμηριώνουν με ακρίβεια τη σχέση κοινωνικής αναταραχής και οικονομικών κρίσεων.
Σε φετινή μελέτη του το ΔΝΤ διαπιστώνει, αξιοποιώντας στοιχεία από 28 χώρες για την περίοδο 1990-2024, ότι μια αύξηση της κοινωνικής αναταραχής κατά μία τυπική απόκλιση συνδέεται, για τη μέση οικονομία, με μείωση του πραγματικού ρυθμού ανάπτυξης κατά περίπου μισή ποσοστιαία μονάδα και επιδείνωση του πρωτογενούς δημοσιονομικού ισοζυγίου κατά 0,2 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ.
Προφανώς -ειδικά σε μια χώρα που προσπαθεί να περιορίσει τα ελλείμματά της- μια παρατεταμένη περίοδος κινητοποιήσεων μπορεί να επιβαρύνει την οικονομική δραστηριότητα, να περιορίσει τα φορολογικά έσοδα και να δυσκολέψει την εφαρμογή δημοσιονομικών μέτρων. Το ενδιαφέρον είναι ότι οι ερευνητές του ΔΝΤ έχουν εντοπίσει ισχυρότερες αρνητικές επιπτώσεις όταν οι κινητοποιήσεις έχουν ταυτόχρονα οικονομικά και πολιτικά αίτια.
Βεβαίως, τα ευρήματα αυτά δεν αποτελούν πρόβλεψη για τη Γαλλία. Η χώρα διαθέτει ισχυρούς θεσμούς, λειτουργεί εντός της Ευρωζώνης, και φυσικά οι αγορές δεν αντιδρούν με τον ίδιο τρόπο σε κάθε κοινωνική κινητοποίηση. Αναδεικνύουν όμως έναν μηχανισμό που έχει σημασία όταν ένα κράτος έχει υψηλό χρέος, περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια και δυσκολεύεται να εφαρμόσει τις αποφάσεις του.
Ακροδεξιές υποσχέσεις
Πρόσφατα η Μαρίν Λεπέν παρουσίασε ένα σχέδιο δημοσιονομικής προσαρμογής, με στόχο να μειώσει το έλλειμμα κάτω από το 3% του ΑΕΠ έως το 2030 και το χρέος στο 112% του ΑΕΠ έως το 2032. Στα χαρτιά, οι στόχοι αυτοί θα μπορούσαν να καθησυχάσουν τους επενδυτές. Το πρόβλημα βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο η ακροδεξιά Εθνική Συσπείρωση σκοπεύει να τους πετύχει.
Μια τόσο απότομη προσαρμογή θα μπορούσε να επιβαρύνει σημαντικά την ανάπτυξη και τα φορολογικά έσοδα. Με άλλα λόγια, η γαλλική ακροδεξιά υπόσχεται μεγαλύτερη οικονομική προστασία στους πολίτες, φορολογικές ελαφρύνσεις και ταυτόχρονα αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία. Όμως τα χρήματα πρέπει να βρεθούν από κάπου. Και αν οι προβλεπόμενες εξοικονομήσεις δεν αποδώσουν, οι επιλογές θα γίνουν πολύ δυσκολότερες.
Επιπλέον, η Λεπέν συνδέει το οικονομικό της πρόγραμμα με την πολιτική της «εθνικής προτεραιότητας», προτείνοντας περιορισμούς στην πρόσβαση ορισμένων αλλοδαπών σε κοινωνικές παροχές και δημόσιες υπηρεσίες. Πρόκειται για επιλογές που εγείρουν σοβαρά ζητήματα ισότητας, συνταγματικότητας και συμβατότητας με το ευρωπαϊκό δίκαιο. Εάν επιχειρηθεί η εφαρμογή τους, η νέα κυβέρνηση θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με δικαστικές προσφυγές, κινητοποιήσεις και βαθύτερη κοινωνική πόλωση.
Αξίζει να θυμίσουμε ότι τα «Κίτρινα Γιλέκα» ξεκίνησαν το 2018 έπειτα από διαμαρτυρίες για τη φορολογία των καυσίμων και εξελίχθηκαν σε μια ευρύτερη αμφισβήτηση της οικονομικής πολιτικής και της πολιτικής εκπροσώπησης. Σήμερα τα μέτωπα δυσαρέσκειας είναι περισσότερα, και τα δημοσιονομικά περιθώρια για να εκτονωθούν οι αντιδράσεις είναι πολύ πιο περιορισμένα.
Η «ανεξήγητη συνιστώσα»
Στο μεταξύ, σε πρόσφατη ανάλυσή τους για τα spreads των γαλλικών ομολόγων, οι αναλυτές της ABN AMRO εντόπισαν κάτι που περιγράφουν ως «ανεξήγητη συνιστώσα».

Συνυπολογίζοντας τον πιστωτικό κίνδυνο, τη μεταβλητότητα των επιτοκίων και τις γενικότερες συνθήκες της ευρωπαϊκής αγοράς, διαπιστώνουν ότι περίπου 60 μονάδες βάσης από το spread Γαλλίας-Γερμανίας παραμένουν ανεξήγητες από το μοντέλο τους. Το εντυπωσιακό είναι ότι αυτή η πρόσθετη επιβάρυνση παραμένει ασυνήθιστα υψηλή από την πολιτική κρίση του 2024, ενώ αντίστοιχες αποκλίσεις σε άλλες χώρες της Ευρωζώνης συνήθως υποχωρούν μέσα σε λίγους μήνες.
Σε αυτή την επιβάρυνση μπορεί να αποτυπώνονται η πολιτική αβεβαιότητα, οι ανησυχίες για τις μελλοντικές εκδόσεις χρέους, αλλά και άλλοι παράγοντες. Και τίποτα δεν εγγυάται ότι η αβεβαιότητα θα υποχωρήσει με τις προεδρικές εκλογές του 2027. Μπορεί να διατηρηθεί, μαζί με το πρόσθετο κόστος δανεισμού, ή ακόμη και να ενταθεί εάν οι κοινωνικές αντιδράσεις δυσκολέψουν τη δημοσιονομική προσαρμογή.

